Saturday, 9 April 2011

Phan Nguyên

















Phan Nguyên

tên khai sinh: Phan Mạnh Nguyên
(4/1/1952 - .......) Hà Nội
Nghệ sĩ thị giác. Nhà giáo













"Người mượn dấu thời gian."








Sinh quán Hà Nội. 
Đại học Văn khoa Sài Gòn ban Triết. 
 Đại học Sorbonne Paris 
Dạy Pháp văn và điều hành một trung tâm huấn nghiệp tại Pháp. 
Tự học hội họa. 
Sáng tác tranh từ thập niên 80. 
Đã cộng tác với các tạp chí: Peuples du Monde, Hợp Lưu, Diễn Đàn.




*




"Ngẫm cho cùng, cái vẽ nó không nhất thiết nằm ở đề tài, ở trường phái này nọ, hiện thực hay trừu tượng, nó cũng không nằm ở những chất liệu được sử dụng như sơn, vải, gỗ, giấy; tất cả chỉ là cái cớ, là phương tiện phục vụ cho cái Tâm anh có hay không trong động tác vẽ mà thôi. Được cái Tâm ấy ... là hạnh phúc lắm rồi."

PN

































Tác phẩm mới 






Âm Dương Của Trời A9
120cm x 120cm
Tranh phù điêu

















Bốn biến khúc cho một chủ đề : Vũng Áng

Collage



Thoát xác 1







Thoát xác 2







Thoát xác 3







Thoát xác 4

























Tác Phẩm Tiêu Biểu








Tranh




Rythmes Impulsions
(Nhịp Điệu & Xung Lực)












Impulsion III





















Rythme V17



















Rythme V15





















Rythme V1




















Rythme V13





















Rythme V15


















Espace Inconnu 
(Không Gian Huyền Hoặc)




















Espace Inconnu 9



















Espace Inconnu 14



















Espace Inconnu 11


















Espace Inconnu 10




















Espace inconnu 5




















Espace Inconnu 7



















Espace Inconnu 2





















Espace Inconnu 1




















Espace Inconnu 3































Fractus H
("Mảnh" H)



















Fractus H 1

















Fractus H15
















Fractus H14


















Fractus H9




















Fractus H5

















Fractus H12
















Fractus 2000
("Mảnh" năm 2000)























Fractus 2000 XX14




















Fractus 2000 XX17




















Fractus 2000 XX12





















Fractus 2000 XX16




















Fractus 2000 XX3




















Fractus 2000 XX7


























Papyrus 




























Papyrus 04




















Papyrus 05




















Papyrus 20




















Papyrus 14



















Papyrus 13



















Papyrus 19




















Papyrus 10




















Papyrus 6




















Papyrus 12



















Papyrus 1




















Papyrus 9









Dans l'éternité des Papyrus
Marc Larchet



Sự vĩnh cửu trong tranh "Papyrus"
Trần Vũ chuyển ngữ





Tôi biết Phan Nguyên đã từ lâu, từ nhiều năm nay. Lần gặp gỡ đầu tiên tại Paris, tôi đã bị cuốn hút bởi loạt tranh mang tên "Fractus", Xung lực bẩm sinh toát ra từ hội họa Phan Nguyên lao đến tôi những rung động nội tâm mãnh liệt.

Tôi đã trở lại nhiều lần để thấm nhiễm những tóe vỡ từ tranh "Fractus". Một tổng thể hài hòa mang dấu vết một nhân cách sáng tạo, nghiêm cẩn và một lối chơi họa.

Tôi đã tìm hiểu họa sĩ. Hiểu hành động sáng tạo đã gây men biết chừng nào trong hiện thân của ông.

Phan Nguyên thích khảo sát những cảm giác gây ra từ một chất liệu, một phóng bút có thể đem đến trong quá trình tạo tác. Tiến trình phối tạo tác phẩm mời gọi rung động thân xác. Chính nhu cầu giao tiếp cọ sát này của thể xác với vật chất đã làm nền cho loạt tranh mới mang tên "Papyrus". Biên giới giữa họa và điêu khắc nhòa lẫn ở đây, dù thoạt nhìn, không bật ra tức khắc chiều đẽo gọt của vật liệu.

Với Papyrus, Phan Nguyên khiến chúng ta sửng sốt. Không có mối liên hệ tiên khởi nào với hội họa của ông trước đây.

Một trang tài năng mới của ông đang được viết.

Tôi cố ý dùng chữ "Trang" và "Viết" vì những bức Papyrus, như tên gọi của chúng, gợi ước vọng vĩnh cửu của con người, muốn mã hóa thông điệp để thiết lập với đồng loại một quan hệ khả tri.

Chúng ta có thể tìm thấy trong loạt tranh ba mươi bức này, gốc rễ chung với một số biểu hiện hồng hoang: Họa trên vách đá tiền sử, chữ tượng hình Ai Cập, ký hiệu của thổ dân Úc, bùa chú thần linh... Nhưng tác phẩm Phan Nguyên thật ra không dính với các thời đại hay những biểu thị tư duy vừa kể. Họa của ông ngẫu sinh, ngẫu phát theo ước muốn đùa với hình tượng, tựa như tự nẩy sinh từ một vô thức, họa Phan Nguyên đến từ những sâu thẳm của tâm hồn, từ xung động dục tính của một kiếp nhân sinh, nhân tình.

Sự chờ đợi của khách thưởng ngoạn như thế, không để "hiểu" mà để "cảm", để bị mê hoặc, cám dỗ, gọi mời vào trong từng mỗi bức tranh.

Vì ở đây mỗi bức tranh là một thực thể duy nhất.

Ở phút thưởng ngoạn đầu tiên, lướt nhìn toàn bộ, một mẫu số chung bật ra: Những nan quạt màu sắc và ánh sáng cuộn lại trong pha trộn bất tận của ba sắc tố chính, vàng, tím, và đất cháy (ochre). Chúng ta có cảm tưởng, nhìn từ xa, đang khảo sát một lao động thuộc da. Ấn tượng tự nhiên do chất liệu sử dụng mang đến.

Nhưng hãy đến gần vì mỗi bức họa xứng đáng được nhìn gần. Độ nổi xuất hiện, nhiều tầng với cách vẽ tinh vi của sơn acrylic. Những hình tượng trong vũ trụ, hình thể động vật hay thánh thư tuồng như được khắc lên chất liệu, thực ra bằng giấy bột.

Lối chơi xé giấy cũng làm nền cho loạt tranh Papyrus, Một lối chơi bản năng, thân xác, gây bất ngờ cho cả họa sĩ lẫn người xem tranh. Rồi lối chơi dao, cách cắt dán, độ dầy mỏng của sơn khiến chúng ta lọt thỏm chính giữa thiên hà, trong hành lang xoắn ốc của những chuyển động, chạm trán một thế giới bí hiểm. 

Ở đây, bức tranh, một mảnh giấy thuộc - ở kia, bức họa thành một bảng mã.

Chúng ta không ngừng tới lui ngắm mỗi bức tranh, để rồi trở lại trước từng bức, chiêm nghiệm tất cả những đặc tính của nó.

Cũng như vũ trụ, loạt tranh "Papyrus" là một tổng thể gồm những tế bào duy nhất.




































Fractus V
("Mảnh" V)














Fractus 94 V20


















Fractus 94 V32




















Fractus 93 V10




















Fractus 94 V14



















Fractus 94 V36




















Fractus 93 V40


























Fractus 98
("Mảnh" 98)


Fractus 98.5


















Fractus 98.1


















Fractus 98.2

















Fractus 98.4




























Espace V


















Espace V8



















Espace V3



















Espace V1



















Espace V14






















Espace V11





















Espace V15


























Les Quatre Saisons



Printemps
Acrylic
(40cm & 40cm)
















Été
(40cm & 40cm)

















Automne
(40cm & 40cm)

















Hiver
(40cm & 40cm)
























Tranh vẽ bằng muỗng & cà phê
























Đọc HƯƠNG CÔ QUẠNH của PHAN NGUYÊN



Một truyện ngắn kỳ lạ đến ngỡ ngàng. Một bức tranh trừu tượng rất nhiều màu sắc, hình dáng, góc độ…đan vào nhau đẹp…nghẹn thở, nhưng người xem ngơ ngác…
Bởi người xem chỉ hiểu được đúng một màu sắc, một hình dáng, một góc độ…họ quan tâm mà thôi.
Thử nhắm mắt lại: chỉ nghe tiếng sóng biển, biển- thứ rượu vang sóng sánh sẫm màu trong chiếc ly duy nhất - sự việc, sự vật nhòe lẫn vào nhau không tài nào tách bạch riêng rẽ nổi, nhắm mắt im lặng lâu chút nữa, đột nhiên ngửi thấy mùi hương, không bằng khứu giác, mà bằng toàn bộ sự tập trung ý thức để nhận thức, và…từ từ hiểu, hay đúng hơn: từ từ thấm LINH HỒN của truyện ngắn này.
Một truyện ngắn không dễ đọc chút nào. Lạ!
Tên truyện: Hương cô quạnh. Trạng thái cô quạnh này tôi không nhìn thấy, hay có lẽ với Phan Nguyên cảm giác lẻ loi đi tìm ý nghĩa của đời mình được đặt tên là sự cô quạnh? Tôi chỉ nhìn thấy một không - thời gian nhất định nào đó (bắt buộc) phải xảy ra trong một đời sống , khi nhân vật NGƯỜI của chúng ta đột ngột dừng lại giữa con đường của (bản năng) hăm hở, dừng lại, kinh ngạc…thấy đất lở dưới chân hắn.
Đứng chôn chân giữa trời, không chạy, không đi, không động đậy, hắn chợt nhận ra vòng quay của đời mình, không những vậy, từ từ chậm chạp, hắn nhìn thấy vòng quay này đan chéo dọc ngang với biết bao vòng quay khác, của những kẻ xa lạ, nhìn thấy thế gian ở góc độ từ trước tới nay hắn không hề biết… Cuộc gặp gỡ với những người khác. Mỗi người sống quanh chúng ta với những cá tính riêng biệt, tựa hồ đại diện cho một khía cạnh nào đó của đời sống, nhìn họ, hiểu họ, ta mới có cơ may biết về chính đời sống của ta?
Câu chuyện chỉ có ba nhân vật, không thể nói nhân vật nào cần thiết hơn, hấp dẫn hơn hay cuốn hút người đọc hơn, chỉ có thể ngẫm nghĩ: tại sao lại có nhân vật này?
Ông già Rossy là phần ký ức lưu trữ, là những mảng hoài bão bảo tồn tình cảm, cảm xúc, rất u sầu, rất buồn bã, nhưng không thể thiếu, không thể làm khác của đời sống người. Nhân vật này như muốn nói: con người là một sinh vật quái gở tự ràng buộc bản thân nhiều nhất trong mọi ngóc ngách đời sống của nó, đến nỗi chỉ cần một( khoảnh khắc) tự nó cắt đi một sợi dây ràng buộc do chính nó giăng ra, cũng đủ tạo nên một cuộc cách mạng dữ dội khiến đời sống nó thay đổi hẳn.
Và trong xã hội người, kẻ nọ là động lực, là chất liệu giúp kẻ kia chuyển hóa, là một phần sống hữu cơ của kẻ kia. Ông già Rossy đã giúp nhân vật TÔI (Phan Nguyên?) tìm lại thứ tạo ra chất liệu đời sống của mình: TÌNH YÊU ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG, vào thời điểm nhân vật TÔI này không hề chờ đợi mà…cứ ung dung thế thôi. Sự vô tư không hề biết trước ngày mai là ân sủng quý báu nhất con người nhận được từ Sự Sống. Vì vô tư như vậy, nó mới CẢM được tất cả những gì nó chưa hề biết đến, cũng như chỉ đến cuối truyện người ta mới (thấp thoáng) gặp lại bóng hình ông già Rossy từ hình ảnh nhân vật chính.
Những trang viết tả mùi hương không thể nắm bắt từ từ ẩn vào trạng thái sống thường nhật của nhân vật TÔI là những trang viết rất tuyệt. Như thể linh nghiệm, như thể trực giác…vô ngôn.
Nhân vật nữ trong truyện, tuyệt đẹp, được tác giả tạo dựng hình dạng bằng chính bản chất của nhân vật này: bản chất VÔ HÌNH của TÌNH YÊU NGƯỜI. Nàng luôn luôn tắm trong mùi hương của hoa, sống giữa hoa-cái Đẹp, đấy là giấc mơ nâng niu ngàn đời với giấc mộng YÊU và được YÊU của con người. Anna, người đàn bà không thể mất của HƯƠNG CÔ QUẠNH cũng là hình ảnh người đàn bà vĩnh cửu trong những mối tình người siêu thực và cảm động. Rốt cuộc, hình hài hiện diện cũng chỉ để con người hoàn toàn khẳng định nhận thức trong suốt của nó về thế gian mà thôi.
Và thêm một điều tuyệt diệu: đây là một”cây cọ” cầm bút!
Toàn bộ truyện ngắn này của Phan Nguyên hiện lên trong tâm trí tôi cứ như một bức vẽ, một câu chuyện được kể lại dưới dạng VẼ, không kém phần sâu đậm với những mảng màu, những hình dạng, những đặc thù họa tiết lạ lẫm. Là một bức họa vì thời gian của câu chuyện như thể bị xóa nhòa, tình tiết của câu chuyện như thể lồng quện vào nhau, tất cả chỉ như trên một mặt bằng, cùng xảy ra, cùng hòa nhập lẫn nhau, không thể khác. Một bức tranh dành khả năng trừu tượng hóa cho tất cả những kẻ nào thích”nếm”, "ngửi” đời sống của nó bằng trí tưởng tượng vô tận!
Màu sắc trong từng câu văn của Phan Nguyên tạo nên một truyện ngắn hết sức kỳ dị. Một lời khuyên cho tác giả: có lẽ anh (PN) nên viết truyện…tâm linh. Chắc chắn thành công. Bởi những đoạn văn như thực như mơ của anh được tẩm liệm bằng một thứ thảo dược đặc biệt để tạo ra một thế gian đặc biệt, vừa giả vừa thực, thoắt ẩn thoắt hiện,và khi chợt (thành công) gợi nhắc đến cái thế gian vô hình này , ai đột nhiên cũng hiểu ra nó, thậm chí lập tức nhận ra ngay mùi hương riêng của nó, dù tất nhiên, chẳng phải ai cũng biết cách giãi bày ấn tượng của mình về nó.
Bởi thế, không thể đọc HƯƠNG CÔ QUẠNH của Phan Nguyên chỉ… một lần.

Nguyễn Hồng Nhung.
(Budapest. 2015.december.07)




Truyện Ngắn
Hương Cô Quạnh



Nhà xoay lưng về những đợt sóng vỗ nhịp từng hồi lên vách núi, thường xanh màu rong rêu, nhưng giờ là nền đen mờ mờ bên bờ vực lởm chởm đá, nối liền với biển sâu hút tận chân trời. Thật ra, khó mà phân biệt được trời đất âm dương lúc không giờ một ngày hè oi bức nơi ven biển. Từ bao lơn phòng sau nhìn xuống, không gian như khối đen lơ lửng, đặc quánh, bao trùm nuốt chửng cả vạn vật sinh linh. Ðã bao lần tôi đứng đây căng mắt dõi vào màn đêm mênh mông vô tận, mà cảm thấy chơi vơi một nỗi cô đơn vô cớ đến rợn người.
Trên bao lơn nhỏ như lưỡi mèo liếm vào khoảng không, tôi đứng nghe tiếng sóng rì rào, cố hình dung ra nhan sắc thiếu nữ trọ luân phiên cùng phòng chưa từng gặp, nhưng trước mặt, chỉ có màn đêm đang mở nụ cười tươi đỏ chót. Gió bắt đầu lạnh. Mưa lất phất rơi. Tôi quay vào ngả lưng lên chiếc giường nệm đơn kê sát cửa, chăn gối còn phẳng phiu, tay vẫn mân mê thỏi son nhặt được dưới chân bàn lúc nãy và nghĩ thầm, chắc nàng còn trẻ lắm...
- Vâng. Ðộ ngoài hai mươi... Vâng, cô ta cũng lui tới cách tuần như ông... ông thông cảm, tôi chỉ còn căn phòng ấy.
Già Rossy ngập ngừng, vẻ ái ngại như việc bất đắc dĩ phải trả lời rồi rời ghế ngồi, lưng đổ về phía trước, lấy hộp thuốc trong túi bảo tôi hút thử, của Hòa Lan, loại sợi thô, thơm mùi mận, hút vào êm, ngọt, không rát cổ... Già lảng sang chuyện khác thật khéo mỗi khi tôi hỏi han những điều Già cho là rắc rối. Mỗi sáng khi xuống cầu thang, tôi đều gặp Già Rossy ngồi lọt thỏm trong chiếc ghế bành cũ kỹ ngay cửa sổ phòng khách, vén màn nhìn ra dốc đường bộ vắng tanh không một bóng người. Dốc lát đá ô vuông thoai thoải dẫn đến đường cái để có xe xuống phố. Chiều về, mở cổng vào sân, tôi vẫn thấy vầng trán nhăn nheo trên cặp lông mày rậm bạc vắt chéo nơi khung kính, tưởng như chưa hề lay động. Chỉ có đôi mắt Già hơi sáng lên vì một niềm vui gặp gỡ. Nhiều lần thành lệ, tôi dành cho Già khoảng thời gian ngắn ngủi lúc đi hoặc về để nhàn tản ngồi lại với tách cà phê, với ly rượu mạnh, cùng nhồi một tẩu thuốc nhả khói lâng lâng, và để nghe Già kể chuyện bằng giọng đặc sệt miền nam đảo Corse. Già cũng thú chơi ống vố như tôi nhưng vố của Già đẽo hình sọ người, xương trắng phau, cũng lạ. Già nói để nhìn thẳng vào mặt thần chết cho quen vì bà vợ đã theo lão này cả chục năm về trước...
- Cũng là lẽ tự nhiên thôi, tôi còn sống đến hôm nay mới không bình thường ông ạ! Ðời sao mà lắm chuyện phản tự nhiên đến thế!
- Chuyện gì nữa hả Già ?
- Ôi! thiếu gì... chuyện cá voi lao vào bãi đá chết cả đàn năm ngoái năm kia chẳng hạn! Chuyện thiên hạ thích đi tu dưới phố! Chuyện ngừa thai phá thai! Chuyện ông độc thân không vợ! Cả chuyện thần chết nữa... Tôi có gặp lão ta rồi đấy, trong căn nhà này, nói chẳng ai tin!
Già nói chậm rãi, mắt nhìn mông lung, cái sọ người trên môi Già gật lên gật xuống biểu đồng tình và tiếp tục phun khói. Tôi nổi gai ốc, nhưng hiểu Già là người to gan can đảm, xem cái chết chẳng ra gì. Qua làn khói bay, Già kể từ ngày vợ nhắm mắt nắm tay bảo Già đừng buồn, rồi sẽ còn gặp lại nhau, Già không đi biển nữa, chỉ quanh quẩn đơn độc trong phòng khách, từ đi-văng qua khung cửa sổ rồi từ cửa sổ đến ô truyền hình, ngày đêm không tắt. Căn phòng của vợ chồng lúc trẻ cạnh phòng tôi Già cũng khoá cửa bỏ trống. Thỉnh thoảng ra đường, là để đưa tang một người bạn tri âm tri kỷ nào đó năm xưa. Già nhìn về phía đồng hồ quả lắc dựng đứng, to đen như hung thần giữ cửa.
- Chỉ có nó hiểu thôi! Nhân chứng của một đời người!
Tôi lắng nghe tiếng quả lắc đong đưa tích tắc đều đặn tưởng cùng một nhịp tim đập với thời gian, và nhớ đến nhà thơ đã từng hát những lời ai điếu cho hòn đảo xanh dương châu ngọc này. Nhà thơ ấy đã yên nghỉ nơi một góc trời xa xôi ngập nắng. Bạn thơ ơi, vĩnh biệt.
- Thế truyện của ông đến chương nào rồi?...
Tôi trở lại với Già Rossy sau cái vẫy tay chào hướng về phương bắc và chợt thấy giọng cực nam nước Pháp nghe cũng dễ chịu, có duyên, có lẽ quen tai nên cảm chăng? Già cười bảo cái gì chả vậy, quen rồi cảm, cảm rồi yêu, rồi nghiện là chuyện tự nhiên.
- Không khéo ông sẽ không rời đảo được đâu!
- Vâng, có thể lắm.
Cái ống vố của Già gật gật với tôi. Già rót thêm rượu vào ly, đưa lên ngang mặt và ngả người theo hương bốc.
- Từ ngày ông ở đây tôi cũng đỡ trơ trọi, ngày bớt dài đêm bớt lạnh lẽo. Tôi không đi xa và không leo dốc được nữa. Bạn bè lần lượt theo lão thần chết cả rồi, chẳng còn ai.
- Còn cô gì ...?
- Vâng... cô... Anna... Phải rồi... Phải rồi, hai người không thể gặp nhau...
Tôi giữ im lặng. Già nhìn vào ly rượu vàng óng ánh.
- Khi ông về thì cô ta đã đi khỏi, thỏi son tôi sẽ đưa lại... Anna còn trẻ và tốt bụng lắm, đến giúp tôi mọi việc những khi ông đi vắng, và ngủ lại đây, cùng người làng Bonifacio cả...Cô ta còn quên gì nữa không?
Tôi lắc đầu rồi xin mượn Già hình ảnh cái ống vố kia để mai đây đưa vào truyện.


*

Nhưng có một thứ không thể vay, cũng không trả được mà Anna thường để quên, để lại trong phòng dai dẳng suốt cả tuần, đó là một mùi hoa rất lạ. Nửa hương Quỳnh nửa Phù Dung. Cũng không hẳn là hoa mà một mùi hương mát dịu như trăng đêm, lành lạnh như sương sớm, càng về khuya càng trong, càng đượm, càng ngát, ru tôi vào giấc ngủ nhẹ của thiên thần. Không biết nó đến từ đâu mà cứ thoang thoảng khắp phòng, luồn lách khắp nơi, ươm trong chăn, ủ trong gối, miên man day dứt mãi không tan. Có điều rất lạ, ra khỏi phòng là mùi hương khựng lại như bị dao cắt, đứt gọn như có ranh giới vô hình nào nó không vượt qua nổi và tôi không ngửi thấy nó nữa. Không ngửi thấy nhưng nó tiếp tục ám ảnh, bám riết lấy cân não, in đậm trong trí nhớ không tài nào quên. Ðúng như Già Rossy đã nói. Thoạt đầu tôi bỡ ngỡ, vài ngày sau quen, vài tuần sau cảm rồi đâm nghiện, và bây giờ, lần đầu tiên trong đời tôi biết nhớ một mùi hương... nôn nao như nhớ một người tình. Tôi vẫn tưởng ký ức chỉ ghi nhận âm thanh, hình ảnh và màu sắc ...

Tôi đem chuyện hỏi Già Rossy vào một buổi tối mưa dầm gió bấc. Những căn nhà mái đỏ san sát bên sườn núi đã tắt đèn, gối đầu lên nhau ngủ vùi im lặng. Chỉ có gió rít nhẹ qua khe hở chỗ tôi ngồi, và bên ngoài hai cánh cửa chớp bật qua tạt lại vẫy gọi từng cơn. Già đốt lò sưởi cho thêm ấm áp. Thắp ngọn nến hồng để giữa hai ly rượu trên chiếc bàn vuông thấp, vẻ mặt tư lự.
- Thật không? Hay ông tưởng tượng, đôi khi cũng lên lầu sao tôi không hay biết?
Tôi cam đoan với Già là không bịa và kể lại hiện tượng hương hoa lạ lùng kia. Nó đang bị tù hãm trong căn phòng nhỏ hẹp, dứt khoát không tan, bay toả ra ngoài, dù tôi có để cửa mở trông ra biển vẫn thế. Không lẽ chỉ mình tôi ngửi thấy. Nhưng Già Rossy không tin. Nheo mắt nhìn tôi nghi ngờ, và hạ thấp giọng.
- Thế ông có gặp Anna chưa?
- Chưa lần nào!
Già bảo để hỏi Anna xem sao, trong căn nhà này mùi gì mà Già chẳng tường tận, mùi ẩm mốc trên bốn bức tường đá ong vào mùa đông lạnh giá, mùi dầu thông trên giường tủ bàn ghế khô cong lúc mùa hạ, mùi oải hương, mùi bông giấy, mùi chăn mền tẩm mồ hôi trộn với khói thuốc thành thứ mùi ngai ngái không tên, và át đi tất cả là mùi gió biển quanh năm tanh tanh mặn mặn. Chưa bao giờ Già nghe nói đến mùi của Anna, hương hoa trong phòng có bao lơn nhìn xuống biển, bình thường vẫn chỉ ngập mùi thời gian bụi bám. Tôi hiểu, Già nhớ mùi như một kinh nghiệm của khứu giác, không như tôi với mùi hương của nàng. Già gõ ống vố lên gạt tàn và châm lửa nhả ra cụm khói xanh đậm đặc. Tối nay Già không dùng vố sọ người, thay bằng ống điếu dài khắc hình những thai nhi cuộn tròn châu đầu nơi mồi lửa, cuống nhau chạy dài đến cuối cán dính lên môi Già rồi chui thẳng vào mồm. Tôi chắc Già còn nhiều thứ quái đản hơn thế.
- Ông còn thấy hiện tượng gì nữa?
Tôi nhìn Già ngồi đối diện lò sưởi, ánh sáng lập loè nhảy múa trên khuôn mặt đầy đặn hằn sâu nếp nhăn như sóng biển, tóc bạc trắng bạt ra sau bồng bềnh gió khơi, nhưng đôi mắt Già buồn. Buồn vời vợi. Già hỏi dửng dưng không cần câu trả lời. Và tôi, tôi vẫn ngửi thấy mùi hương nồng nàn của Anna phảng phất đâu đây. Ngửi bằng trí nhớ. Nó không ở ngoài mà ở trong tôi, có thật, vật chất như tim gan, nó nhập vào tôi và ... nó sống.
Tôi hỏi Già làm thế nào gặp được Anna.
- Mai tôi phải rời Bonifacio đi Florence, tuần sau sẽ về.
- Ông định gặp để làm gì?
- Ðể nhìn thấy mùi hương bằng da bằng thịt. Người đã cho tôi thêm một khung trời.
Tôi nói với Già là tôi tỉnh táo chứ không mộng mị hay tưởng tượng kiểu tiểu thuyết gia đang tìm hứng. Ðó là sự thật. Già vỗ vai tôi, nhỏ nhẹ.
- Vâng tôi tin ông... Chúc ông ngủ ngon.
Nhưng đêm hôm ấy Già thức rất khuya, không ngủ, lục đục mãi và hình như có tiếng bước chân Già chậm chạp lên cầu thang, lách cách mở cửa vào phòng đôi vợ chồng hồi còn trẻ.


*

Anna đã mở cho tôi một khung trời mới, nói đúng hơn, một không gian khác thường. Không như Già Rossy nhớ mùi gió biển, mùi mồ hôi, hay mùi khói thuốc. Tôi nhớ mùi hương của Anna như nhớ người tình, bằng cảm xúc, bằng mộng mơ, bằng ảo giác, triền miên cả đêm lẫn ngày. Thời gian đầu, mùi hương chỉ nhẹ nhàng phất phơ như gió thoảng, làm cho cơ thể và đầu óc thư giãn, bớt được cơn lừ đừ mệt nhọc sau những giấc ngủ trưa. Mặt trời đổ những tia nắng chói chang lên mái nhà Già Rossy hừng hực nóng, cảnh vật ngoài kia thẳng đứng, im lìm chịu trận cái oi bức ngộp thở giữa trưa hè, và biển bốc hơi. Nhưng trong phòng tôi thì vẫn mát rượi một mùi hương cực kỳ quyến rũ, nó vuốt ve mơn trớn khắp người và cho tôi cái cảm giác lâng lâng, phe phẩy của một chiếc quạt trầm hương. Không gì thú vị bằng. Nó lả lơi, khêu gợi, bắt tôi phải để ý đến nó, và dụ dỗ tôi đến xiêu lòng phải thay đổi một số thói quen. Già Rossy cũng ngạc nhiên bảo.

- Dạo này thấy ông ít ra đường, không viết lách ban đêm, lại viết ban ngày?
Tôi nói với Già không hiểu sao tôi không thức đêm được nữa. Cứ xâm xẩm tối là mắt mỏi rũ vì một cơn buồn ngủ kéo đến rất nhanh, không cưỡng lại được. Già nghĩ tại tôi làm việc quá sức đó thôi. Nhưng tôi biết không phải thế. Vì một lý do khác.

Có lần vui chơi với bạn bè, tôi đã thử một loại nha phiến gốc Nam Mỹ, hút vào, không gian căng phồng ra với thứ ánh sáng vàng vọt lung linh của ngọn đèn dầu lạp, mọi vật chung quanh như chuyển động quay cuồng, người dập dềnh nhẹ tênh và cơn buồn ngủ tức thời ập đến. Ngủ mà như thức, thức thì như mơ và sáng ra đầu nặng như đeo chì. Tôi chợt khám phá là tôi buồn ngủ vì mùi hương của Anna trong trạng thái gần tương tự như thế, nhưng dễ chịu, sảng khoái gấp trăm lần. Mùi hương trong căn phòng này khác với mùi hương ma tuý, nó làm tôi say nhưng không mệt, khi thức dậy vẫn hăng hái làm việc, viết lách như mọi ngày. Từ đó, tôi thèm những buổi hoàng hôn lúc mặt trời lặn xuống biển và nghiện những giấc ngủ đầy khoái cảm, ấp ủ cùng mùi hương. Thời gian sau, tôi còn nghiệm được nhiều điều rất lạ. Già Rossy hay bảo Già ngủ lúc nào... không biết. Nhưng tôi trái lại, chỉ cần nhắm mắt mơ màng, tôi đã biết mùi hương lượn lờ đến bên cạnh, ve vãn, kể lể, ôm ấp xác thân và óc não dần dần tê dại đi. Một luồng gió mát từng bước xâm nhập vào người, chạy khắp châu thân từ trong huyết quản, từ đầu xuống vai, từ vai đến bụng rồi toả rộng râm ran đến tận mười đầu ngón chân tay, và tôi sung sướng tưởng mình có thể hoá thân thành muôn loài, thành chim thành bướm, thành núi thành sông, thành ngàn vạn phấn hoa bay của rừng già.
Chỉ có điều đáng tiếc, Già Rossy cũng lên phòng những khi tôi đi vắng, cũng ngủ lại vài đêm nhưng Già không cảm được gì. Vì Già không ngửi thấy mùi hương của Anna. Già nghĩ ngợi nhiều, không hiểu và có vẻ buồn, một hôm Già nói.
- Vậy là ông may mắn, hạnh phúc hơn tôi!


*


Từ ngày mang trong người tinh hương của loài hoa xa lạ, tôi như được thêm đôi cánh bay bổng, thênh thang giữa đời. Nhìn đâu cũng thấy sáng ra, màu sắc đậm hơn, tươi hơn, có khi đi giữa thành phố dầy đặc sương mù mà vẫn nhìn tỏ mặt người. Những dốc đường quanh co khúc khuỷu, với nhà cửa thấp tầng xếp cạnh nhau như bát úp, ở ngã ba nào đó, nay bỗng quen thuộc như đã từng đi qua, nhưng rộng, cao, và thoáng hơn với màu gạch cua tươi rói. Hàng cây Tùng Bách bên kia đồi uốn khúc lên tận đỉnh, trước không hề thấy, nhưng giờ cũng xanh um màu lá mạ, thản nhiên với mây trời. Tai mắt tôi trở nên bén nhậy tinh tế lạ thường. Có nhiều đêm, tôi nghe được hơi thở của Già phập phồng dưới nhà mặc dù rất nhẹ, Già đã ngủ say. Ở trên phòng qua mấy lần cửa kính, tôi vẫn biết táo đang rụng ngoài sân và lá đang bay đầy ngõ. Nghe nói, thị giác cho phép con người nhìn thấy chính mình, giống như khi xem tranh ta chỉ thấy chính ta. Nhưng trong cái nhìn hiện tại tôi lại không thấy tôi, mà chỉ thấy Anna, một nàng hương cô quạnh và thèm sống. Bằng một quyền lực vô hình nàng đã biến tai mắt tôi thành tai mắt của nàng. Tôi nhìn thấy những gì nàng muốn thấy, nghe được những gì nàng muốn nghe, và cảm được những gì nàng đang cảm.

Như lúc này, tôi biết Anna đang muốn về thăm một nơi chốn cũ. Nàng không phải dân đảo Corse. Quê hương nàng không phải nơi đây mà tận phương trời Ðông Bắc, quanh năm tuyết phủ ngập đường. Tôi thấy gió lạnh se sắt làn da giữa mùa hè nắng gắt, tai nghe văng vẳng những tiếng lục lạc trên bờm ngựa phi. Tiếng chuông nhỏ trong veo như tiếng thuỷ tinh leng keng xa dần... xa dần và Anna bật khóc. Khóc vì một nỗi xa xôi dặm trường. Tôi buồn vui theo tâm trạng của nàng, khi đi qua từng vùng kỷ niệm thời thơ ấu. Có ai biết nàng không thích những buổi chiều mưa dầm dề trên thành phố biển, nhưng lại mê nhìn tuyết rơi? Tuyết rơi phủ trắng những cánh đồng vạn dặm trên xứ sở nàng, cũng như ở đây, tuyết bay trắng biển, trắng núi, trắng những căn nhà mái đỏ, trắng những dốc đường quanh co, trắng tâm hồn thiếu nữ và trắng cả những cuộc đời còn son trẻ. Tôi còn biết nàng yêu nhạc cổ điển và thích nhảy múa, những lúc ấy, trong đầu tôi lại reo vui một vũ điệu Caucasien bập bùng ánh lửa cùng với nhịp vỗ tay rộn ràng. Và đâu đó thấp thoáng một khuôn mặt thuỷ thủ phong trần, cằm vuông, lông mày xếch ngược. Nàng nói với tôi trong giấc mộng du là nàng yêu đời và muốn sống. Bao nhiêu tâm ảnh hiện ra như cuộn phim muôn màu, khi tỏ khi mờ, nhưng tôi vẫn chưa từng đối diện Anna. Không biết Anna đã lưu lạc đến đây từ bao giờ? Nàng đang ở đâu mà tôi chưa được thấy nhan sắc? Có điều chắc chắn, đeo trên thân xác tôi, mùi hương của nàng thoát được căn phòng chật hẹp ra ngoài. Và tôi đã mở cho nàng đôi cánh cửa tự do.



*



Tuần sau tôi trở về, cố tình sớm hơn mọi lần nhưng Anna đã lại đi mất. Trước tôi một ngày. Không hiểu sao nàng tránh gặp mặt. Hỏi Già Rossy Già cũng không muốn trả lời. Tôi tặng Già chai rượu cùng hộp thuốc Hoà Lan, hỏi thăm Già vài câu vội vã rồi nóng lòng muốn lên phòng. Căn phòng vẫn trông ra biển, vẫn sạch sẽ và ngập mùi hương. Nhưng lần này tim tôi loạn lên vì trên nền gối trắng, nằm nghiêng một nhánh hoa Vàng. Vàng Mai. Nhưng sao hoa vẫn tươi như vừa mới cắt? Khi tôi cầm lên hoa liền đổi màu, lần lượt ngũ sắc như kính vạn hoa thuở nhỏ lấp lánh muôn hình, biến, hiện rồi tan. Tôi biết Anna tinh nghịch và nàng đang ở đâu đây, rất gần. Hình như có một nụ cười dịu dàng trên mặt gương gợn sóng. Vài cánh chim mòng biển chao qua chao lại ngoài kia, cất tiếng gọi trên cao, tha thiết lúc chiều về. Bầu trời xuống thấp và bóng tối đang lướt vào từ ngoài khơi...
Tôi nghe bước chân Già lên cầu thang mở khoá vào phòng bên cạnh. Có tiếng cử động sột soạt của da thịt trên mặt vải khô cứng và giọng nói chậm rãi quen thuộc của Già.
- Cố uống bát thuốc này đi ... cho mau lại sức...
- Cố lên nào...
- Ðêm nhiều sao, chắc mai trời đẹp đấy...
Già thì thầm như vỗ về tình nhân. Ðột nhiên, nhộn nhịp những bước chân người nện trên sàn gỗ, qua lại, hối hả, tấp nập lên xuống cầu thang, rồi đập cửa phòng tôi thình thình vang dội. Tôi bật dậy... Nhưng hành lang không có ai, phòng kế bên vẫn khoá cửa im ỉm và trong nhà, tuyệt nhiên vắng lặng. Chỉ có tiếng quả lắc đong đưa tích tắc một mình với bóng đêm vì Già Rossy đã tắt đèn yên giấc. Trăng đã lên cao. Ðồng hồ tay chỉ ba giờ rưỡi.

Những hôm sau, tôi vẫn nghe nhiều tiếng động lạ vang vang trong giấc nửa khuya và bóng dáng Anna chập chờn ẩn hiện. Không biết tỉnh hay mơ?... Tôi thấy một buổi chiều lang thang xuống phố, bắt gặp mùi hương lơ lửng ngang đầu, rồi dẫn đường tôi đến một tiệm ăn nổi trôi trên mặt biển, lênh đênh như bèo dạt giữa đại dương. Tiệm lại trang hoàng theo lối cổ kính, sang trọng, đông khách, nhưng khi tôi bước vào mọi người đều đứng dậy bỏ đi. Còn lại một thiếu nữ tóc nâu cắt ngắn ngồi xoay ra ánh mặt trời, lưng trần vai thon, để lộ một nốt ruồi son với nước da trắng sữa. Tôi biết chắc chắn là Anna, vì từ thân thể nàng ngào ngạt toả ra thứ hương thơm kỳ diệu. Chỉ ba bước nữa thì chạm được vai nàng mà chân tôi không nhấc nổi, toàn thân như bị đóng đinh dính chặt xuống đất. Nhưng bỗng chốc, nàng chạy ra cửa ôm chầm lấy một chàng trai, hôn môi đắm đuối, và bóng đổ dài rơi vãi phía sau, bâng khuâng ngỡ ngàng. Tôi còn gặp Anna thêm nhiều lần khác. Nàng ngồi trên ghế của Già nhìn mây bay vùn vụt qua cửa sổ, những tảng mây đen cuồn cuộn đầy ắp không gian. Không bắt được dung nhan của nàng, nhưng tôi vẫn cảm được nỗi mong chờ u uẩn trong lòng người thiếu nữ. Nàng nói với tôi là nàng lạnh lắm. Và mới đêm qua, thấp thoáng bóng nàng đứng trên bao lơn ngắm xuống biển, hình như có lúc, nàng đến ngồi bên đầu giường nhìn tôi ngủ như mơ...


Tôi kể cho Già Rossy nghe những giấc mơ kỳ lạ và cố tình quên những đoạn vô cùng ướt át, say sưa với nàng. Già rót cà phê mời tôi buổi sáng sớm và bảo dạo này Già hay lục đục, đang dọn căn phòng hai vợ chồng thuở trước cho Anna. Ðể khỏi phiền tôi. Già nhìn tôi đăm đăm qua làn khói thuốc, vẫn bằng đôi mắt ướt buồn bất tận.

- Ông yêu nàng hương rồi!
- Anna là ai? - Nàng đang ở đâu? - Già làm ơn cho tôi gặp mặt!
- Vâng... ông yên tâm... để tôi bảo Anna. Tuần sau trở lại ông sẽ gặp...


*

Lần cuối tôi trở về căn nhà có phòng sau nhìn xuống biển, Già Rossy không ra đón, cũng không thấy Già ngồi nhìn ra đường như thường lệ, và phòng khách âm u không ánh đèn. Cảnh nhà yên bình, mát lạnh, hoang vắng. Tiếng quả lắc vẫn tích tắc đều đặn như những dấu hỏi đong đưa nghìn trùng. Bình thường Già báo trước những khi có việc phải xuống phố, nhưng đã lâu rồi Già có đi đâu? Linh tính báo điều không hay, tôi đảo một vòng rồi lên lầu. Trời tối đen, tiếng sóng biển ùa vào từ cửa bao lơn mở rộng, trên bàn, tôi thấy ống vố của Già chặn lên một mảnh giấy trắng. Vết nhăn nhúm trên nệm giường chứng tỏ có người vừa ngồi ở đây, và nét chữ Già nắn nót viết cho tôi mấy dòng.

Anna là vợ yêu quý nhất đời tôi.

Chiếc chìa khoá này sẽ cho ông biết sự thật.

Lão thần chết đang cỡi sóng vẫy gọi ngoài kia.

Tôi đã quyết về với biển.

Tôi bước ra bao lơn nhìn xuống vực sâu thăm thẳm một màu, tay cầm chìa khoá phòng vợ chồng Già Rossy hồi còn trẻ. Trong phòng, một bộ xương người nằm thẳng trên mặt nệm vàng úa, và chung quanh rải đầy hoa, tràn ngập những hoa, hoa khắp nơi, hoa trên giường, hoa dưới đất, hoa leo lên tường, hoa bám lấy trần nhà, hoa khô, hoa héo, hoa tươi. Nhiều vô kể. Già đã ướp xác Anna bằng trăm nghìn loài hoa đủ màu đủ sắc và hương thơm lừng.


*

Tôi vẫn chưa được biết dung nhan của nàng, và mãi mãi không bao giờ biết. Tôi xuống nhà theo mùi hương bay, đến ngồi vào chiếc ghế bành ngay cửa sổ phòng khách, vén màn nhìn ra dốc đường bộ vắng tanh và... thấy Già. Già Rossy.




Phan Nguyên

Paris hè năm 2000 



















Nói Chuyện Với Tách Cà Phê:

tản văn facebook







1

Nàng ... 

Mình cứ gọi là Nàng vì không còn cách nào để nhớ ra tên người con gái ấy! Chỉ nhớ mang máng một khuôn mặt thiên thần rất xinh xắn, tóc vàng da trắng, một khuôn mặt trẻ thơ hiền hậu ... cực kỳ tương phản với thân hình phì nhiêu đồ sộ của Nàng.

Nhớ một thời sống trong căn phòng nhỏ chót vót trên cao một toà nhà cổ kính quận 15. Những căn phòng năm bầy mét vuông ấy thường dành cho người ăn người làm hoặc sinh viên nghèo thuê tạm trú... Có cầu thang riêng nhưng đi bộ. Leo đến nơi với sức trai trẻ vẫn mỏi nhừ và chỉ về để ngủ. Các bạn gọi là "tổ chim cu". "Nid de coucou" mùa Hè nóng như lò nướng, mùa Đông rét run chỉ sưởi bằng bếp điện cá nhân dã chiến. Nhưng ngược lại có cả bầu trời mơ mộng đầy sao với những nóc nhà phố nhấp nhô, những ô cửa sổ lấp lánh nhả khói về đêm và chỉ cho riêng mình. Và tĩnh lặng. Một sự tĩnh lặng đến cô độc. Không nơi nào buồn và cô độc hơn những "tổ chim cu" ấy.

Nhớ cái thời làm phục vụ cho một quán ăn... Chỉ bưng bê buổi tối còn ngày lang thang khắp các thư viện. Nhớ tinh cờ một hôm đã gặp Nàng ngược chiều trên vỉa hè, chỉ qua mặt nhau đã nghĩ "đầu bằng quả quýt đít bằng cái thúng" ... Buồn cười rồi quên!

Và nhớ nhất một cơn bệnh nặng, thập tử nhất sinh, trúng dịch Cúm đầu Đông làm chết cả trăm người già trên toàn nước Pháp. Nhớ mãi những cơn sốt nóng lạnh run bần bật trong chăn, một mình, cả tuần không ngóc đầu dậy nổi, cũng chỉ vì không biết thuốc men, không ăn uống ... Mà cũng chẳng còn sức lên xuống mua bán gì từ bẩy tầng trời sao đó nữa !

Nằm đó chỉ có chờ chết. Chết thật không ai biết! Chết xình không ai hay! Một người già thân quen đã chết như thế! Đến khi bốc mùi mới có người gõ cửa!

Nhớ một tối cùng đường, gắng sức gõ lên tường để cầu cứu ...Gõ rất lâu ... May sao ...mở cửa thì thấy Nàng ... Nàng ở phòng bên cạnh mà không biết, cũng chẳng bao giờ gặp nhau, cũng lạ! ... Chỉ nhớ duy nhất một lần mình nghĩ xấu "đầu bằng quả quýt đít bằng cái thúng".

Và rõ ràng, nhờ Nàng mà mình còn sống... thoát được cơn bệnh hiểm nghèo... Không có Nàng thì chẳng biết ra sao. Nàng chăm sóc thuốc men, bắt ăn bắt uống, thường xuyên qua lại trông nom. Tối nào Nàng cũng mang về cho ăn một tô súp nóng kiểu Pháp. Sáng nào Nàng cũng bắt uống sữa, uống thuốc trước khi bước ra cửa. Ròng rã gần tháng mình mới nhấc người dậy được. Vàng vọt tong teo!

Một tối Nàng cúi hôn lên trán và bảo "Anh may lắm đấy " ..."Chỉ tí nữa thì chết". Rồi Nàng ôm chặt hôn lên môi, lên má, những cái hôn nhẹ nhàng của một người tình! Nhưng hình như là tình "mẫu tử". Và cả những cái hôn nóng bỏng với sức nặng trăm cân của cơ thể Nàng. Năm đó Nàng chỉ ngoài 20 tuổi.

Nhưng tháng sau thì mình phải dọn đi nơi khác ... Cải lương như "tình chỉ đẹp khi còn dang dở". Hôm chia tay mình hứa sẽ trở lại thăm Nàng. Chắc chắn!

Nhưng cuộc sống đưa đẩy, dòng đời tất bật, mình đã không một lần quay lại và ngày càng xa mãi.

Cũng có một dịp nơi sân ga, thoáng thấy Nàng ngồi trên đường tàu điện đang chuyển bánh, Nàng quay lại nhìn mình và mỉm cười.

Một chuyến tàu trên cả vạn chuyến tầu lướt qua nhau dưới đường hầm khét lẹt đông người như kiến ... Những chuyến tầu dài bất định ngả đi tám hướng ... Và như thế chúng ta đã thất lạc nhau giữa Paris trên những chuyến tầu ngược chiều ...Và Nàng đã đi vào dĩ vãng.


Giờ đây tóc đã bạc, ngồi gõ mấy dòng trong tiệm cà phê để cảm ơn và xin lỗi ... Đã vô tâm không quay lại thăm Nàng. Một Thiên Thần bé nhỏ cô đơn... Tình cờ gặp như một cơn gió thoảng.



(Ngày cuối cùng năm 2017)









2

Trước đêm Noel

Hôm nay dậy pha ly cà phê rồi sửa soạn đưa con đi học. Thứ bẩy mà vẫn phải đi học. Học gì mà nhiều thế! Chả bù mình hồi xưa chỉ học nửa buổi còn cả ngày rong chơi!
Đưa nó đến trường rồi mình chọn một cà phê yên tĩnh, vắng người, thưởng thức một ngày nắng đẹp hiếm hoi lành lạnh như mùa Thu Paris.

Từ rất lâu mình vẫn có cái thú dậy ra đường thật sớm. Ở Paris mình thường là khách đầu tiên gọi cà phê khi chân ghế vẫn còn chổng ngược lên trời... quán còn đang quét dọn chuẩn bị mở cửa ... Là người đầu tiên nhặt những tờ báo sáng khi có người đưa thư ném vào ... Và chờ nghe thành phố râm ran thức dậy. Tuyệt vời nhất nếu được ngồi cà phê bờ biển để nhìn mặt trời lên ... Chờ những tia nắng ấm áp chạm vào da thịt khi tiết trời còn se lạnh. Và những tiếng chào nhau buổi sáng... khách hàng ko quen ...và rồi sẽ quen.
Người Pháp chào nhau không quen là bình thường , chỉ là lịch sự trao cho nhau một niềm vui đầu ngày, yên bình, thoải mái, thân thiện. Pháp ko có cà phê cóc hay cà phê vỉa hè hay cà phê gốc me nhưng cũng bầy bàn ghế ra đường, ngăn nắp đẹp đẽ, sạch sẽ và giá tiền đắt hơn ngồi trong nhà, ngồi trong nhà đắt hơn khi đứng quầy! Lạ thế! 

Và không có góc đường nào không có tiệm cà phê. Một thứ văn hóa cà phê tuyệt vời. 

Người VN bây giờ nghĩ cho cùng cũng thừa hưởng thú văn hóa đó sau một trăm năm đô hộ của người Pháp ... Và còn rất nhiều thứ khác! 

Về VN mình bị tước đi cái quyền làm khách hàng đầu tiên vì mọi người dậy sớm hơn mình... Bước ra đường đã nghe rần rần xe cộ vì mình là người dậy trễ! 

Sáng nay trời se lạnh có cảm giác như Thu Paris ... Ngày mai đã là đêm Noel! Mình tìm một quán cà phê yên tĩnh vắng vẻ để... làm biếng và làm thinh !
Nhưng giờ thì đã đông người và chung quanh toàn các bạn trẻ đang tụ tập ... địt mẹ đụ má om sòm! Chấm phẩy ồn ào ... văng tứ tung với những chuyện nhân sinh thế sự. Hay sinh sự với nhân thế ?

Mình viết những dòng chữ này... với cái điện thoại di động... Như đang chuyển động theo âm vang của thế kỷ ?

Nhập gia tùy tục. Nhập giang tùy khúc!?


ps/ Giới trẻ bây giờ chửi thề văng tục nhiều và khắp nơi, cả trai lẫn gái. Một căn bệnh lây lan rất nhanh mà các bậc cha mẹ chẳng làm gì được, chỉ còn biết than ôi! Nhưng biết bao nhiêu căn bệnh khác trong cái nền giáo dục xhcn này phải thay đổi, sửa chữa! Nói "nhập gia tùy tục" ở đây là ý... kệ! mặc chúng ... Mình vẫn cứ ngồi cf. Dĩ nhiên đàn bà thì cũng nên tránh!









3

Một buổi trưa nắng gắt.
Nó cho mình xem một xấp hình đen trắng và hỏi "mày thích ko?"... Dĩ nhiên là thích.


Năm đó mình còn rất trẻ nhưng lại học chung với người lớn trong một trường dạy Anh Văn, ngay góc đường ông Thích Quảng Đức tự thiêu.

Nó đến tuổi sắp phải đi lính. Trong lớp Nó ngồi chung bàn và cạnh mình nhưng chẳng học hành gì, chỉ chép bài lấy lệ. Trong túi Nó có xấp hình các kiểu nam nữ cuốn cuộn nhau ở mọi tư thế để xem chung dưới gầm bàn học.

Lần đầu tiên được "hàm thụ" chuyện trai gái. Xem cũng thích! Thấy ruột gan cứ lộn tùng phèo ... Và ám ảnh! Ám ảnh khôn nguôi ...

Thời đó chưa có môn giáo dục sinh lý ở nhà trường, cha mẹ anh em cũng chẳng bao giờ nói đến. Trẻ con thường phải tự mày mò tìm hiểu và khám phá mọi điều bí ẩn. Và Nó đã là ông thầy "vạn năng".

Một hôm Nó hỏi "mày thử chưa?" "chưa" "mày có tiền ko?" "có" "mai tao dắt mày đi".

Hôm sau Nó đèo mình với chiếc xe đạp cọc cạch giữa trưa nắng gắt đổ lửa... Vòng vèo bụi bặm ... Nó còng lưng đạp, áo ướt đẫm mồ hôi! ... Rồi qua cầu Khánh Hội.

Bên kia cầu toàn là đất đỏ và nhà lá lụp xụp ven đường. Những quán nước nhô ra mặt đường xiêu vẹo đón khách ... Nó tạt vào một quán có người ngồi hút thuốc và chào "Má khỏe ko má" ....

Và mình nhớ mãi cái buổi ban đầu "không thể nào quên" khi leo lên giường nan kẽo kẹt che màn với một bà lùn lùn mập mập. Nó bảo "Em dạy nó đi". 

Mà thật! dạo đó mình chưa xem phim "hành động " nên cũng ko biết lên như thế nào, thậm chí để vào đâu!!!

"Làm vầy nè! Làm vầy nè!"...

Và trong tiếng còi xe inh ỏi một buổi trưa nắng gắt nhớp nháp mồ hôi... khoái lạc như được ị trong quần hồi còn bé ... mình đã trở thành đàn ông! ...


Còn Nó, năm sau Nó đi thẳng từ ghế nhà trường để trở thành "người muôn năm cũ". Đi thẳng vĩnh viễn vào cõi âm u. Nghe tin Nó bị bắt lính quân dịch và bị việt cộng đâm chết trong rừng cao su ngoại thành Sài Gòn ... Lúc đang ngủ say vào một đêm tối đen mù mịt. Nó tên là Xú Há ... Người Việt gốc Hoa... Năm đó nó 18 còn mình 13.









4

Tiền Thưởng Noel

Thật ra việc cũng chẳng có gì khó. Thoải mái là đằng khác. Chỉ cần thức dậy sớm mua vài ổ bánh mì baguettes và chuẩn bị bơ mứt, cà phê, cacao, sữa cho nóng. Tất cả phải sẵn sàng trước 7 giờ sáng rồi giao ka. Dĩ nhiên tới nhận việc đúng 7giờ tối. Khoảng giữa hai đầu dây thời gian ấy thì muốn làm gì thì làm. Thường thì mình ôn bài, đọc truyện, sách báo, nghe nhạc với cái radio nhỏ bằng bàn tay. Muốn ngủ thì căng ghế bố kiểu tây ra mà nằm mà ngáy. Mùa Noel năm ấy sao mình thèm ngủ nhiều thế .

Tuổi trẻ ... nằm đâu ngủ đó ...Ăn chay nằm đất là chuyện thường... Chỉ có điều không đêm nào được ngủ yên. Những đêm tuyết rơi lạnh lẽo thì buồn muốn khóc ! Những năm đầu Châu âu... đắp chăn thật ấm vẫn thấy lạnh ! Lạnh từ bên trong.

Khách ra vào nơi đây chỉ toàn những cặp trai gái, tình nhân, già trẻ có đủ ... Cứ chốc chốc lại có tiếng gõ cửa trong đêm khuya khoắt... nhộn nhip nhất là sau 1giờ đêm. Việc của mình là ghi tên họ vào sổ, trao chìa khóa với hai cái khăn trắng và cục xà phòng thơm rẻ tiền ... Và lấy tiền khi họ trở ra. Chỉ có thế nhưng đêm nào cũng thiếu ngủ, thiếu ngủ kinh niên. Triền miên.

Mùa đông năm đó có một khách quen thường lui tới về đêm hỏi mình:

"Mày sinh viên còn đi học à?"

"Không ngủ được hả, xin lỗi nhé!"

Một cô gái trẻ khoảng ba mươi tuổi, tóc nhuộm hung và ngực căng phồng chỉ che hai đầu vú . Khuôn mặt đày đặn xinh xắn. Mỗi đêm nàng ra vào khoảng ba bốn lần với đủ loại đàn ông khác nhau... Không bao giờ quên vui vẻ cảm ơn hay xin lỗi vì đã làm phiền!

Một hôm ... trước đêm Noel nàng chống cằm nhìn mình :

- Mai tao về Espagne có lẽ không gặp lại mày nữa đâu!
- ...........
- Mày muốn không? Lên với tao!
Mình muốn ... nhưng cặp mắt cay xè ... Nếu có lên lầu chắc cũng chỉ lăn ra ngủ. 
- Không muốn hả ... vậy thôi nhé !
Rồi nàng mở ví để một trăm quan lên quầy như món tiền từ giã. Khi nàng bước ra ngoài... Một luồng gió lạnh ùa vào làm rùng mình và nhớ mãi.
Lần đầu tiên trong đời mình cầm tiền "thưởng" từ tay một cô gái điếm. Và cũng với loại tiền này mình đã bước qua được một mùa Đông Paris trong một khách sạn thổ tả ở quận 20. Tây gọi là hotel de passe!
Mùa Noel năm đó Mỹ ném bom Hà Nội.





5
Đường sách. 
Sáng nay ngồi cà phê bên hông nhà thờ Đức Bà. Bạn mời nơi Đường Sách. Cứ đến đây là gặp những nhà văn nhà thơ nhà báo trẻ tuổi ngồi rải rác nhâm nhi cà phê dưới những lùm cây bóng mát.
Thật cũng rất thú vị khi mình thích yên tĩnh và xa phố phường xe cộ. Một con đường nhỏ rợp bóng mát với khách bộ hành nhiều quốc tịch thong thả nhìn ngó. Một bên đường dành cho những tiệm sách, những nhà xuất bản, một bên dành cho những tiệm ăn uống cà phê. Một không gian khá thân thiện. Phải nói một sáng kiến hay của Sài gòn. Nghe đâu Hà Nội cũng có nhưng lại vắng tanh như chùa Bà Đanh!
Cách đây hơn năm mình cũng có đến đây cà phê chờ xem dân Sài Gòn biểu tình chống Trung Quốc ... Và nghe phát thanh từ giàn loa rất to nói về tình hình xã hội việt nam trước 75... Hình như dân chúng miền Nam lúc bấy giờ rất khổ cực, đàn bà toàn làm đĩ kiếm sống và thanh niên toàn nghiện ngập ma túy xì ke. (sic)
Hôm đó cuộc biểu tình đã không xẩy ra sau tiếng chuông nhà thờ đổ đúng 9h giờ sáng. Cuộc biểu tình đã bị dập tắt ngay trong trứng nước vì xe bus an ninh đã trực chờ sẵn! .
Nhưng hôm nay thì thật yên tĩnh ...khách du lịch tản bộ thong dong một ngày cuối năm mát mẻ, thời tiết của đuôi bão TemBin đã đi trượt qua sài gòn và để lại những cơn mưa bụi.
Bên cạnh mình có vài nhà báo, những người thường rất nhạy cảm với những điều "nhạy cảm" của đất nước. 
Trước mặt mình là dòng chữ "Hạt Giống Tâm Hồn" là " Phụng Sự Để Dẫn Đầu" là "Khơi Nguồn Tri Thức ". Những khẩu hiệu tuyệt vời trên các quầy sách đầy màu sắc. Mình cũng mê sách từ bé... Lướt qua các hàng sách mình đột nhiên tự hỏi, lấy gì để nuôi dưỡng "tâm hồn" và khơi "nguồn tri thức" khi ko có tự do tư tưởng và tự do xuất bản !?
Trên con đường chỉ dài trăm mét, đa số là sách khoa học thường thức, sách thiếu nhi, truyện, tiểu thuyết các tác giả xưa nay nổi tiếng và đặc biệt rất nhiều sách dịch nước ngoài, đủ loại.Tất cả đều đã được kiểm duyệt kỹ lưỡng, chắc chắn! Đi đến cuối đường mới có hai ba quầy sách cũ và có thể tìm thấy vài tác giả của Văn học miền Nam trước 75. Nói cho đúng, nan quạt văn hóa cũng có mở ra chút đỉnh từ mươi năm nay. Nhưng so với những đường sách mình đã đi qua trên thế giới thì chưa thấm gì. Đường sách Sài Gòn chỉ tương đương với một chợ sách nhóm họp cuối tuần nơi một tỉnh lẻ ở Pháp, Anh hay Ý... Nhưng thôi ... có còn hơn không.
Dù sao vẫn cảm thấy vui khi nhìn cha mẹ dắt con cái đến đây vui chơi và đọc sách mua sách. Con đường rợp bóng mát này có vẻ đang tích cực phổ biến nền văn hóa đọc ... Nhưng câu hỏi đặt ra cho lương tâm cha mẹ và tất cả chúng ta là tuổi trẻ đọc sách gì... Có sách gì để đọc? Bao giờ ngành xuất bản mới được tự do, mới được cởi trói và hết kiếm duyệt? Ngắn gọn ... Bao giờ mới hết chính sách ngu dân?
Người bạn hẹn mình cà phê hôm nay đã đến, người đang trở về từ một nước Đông Âu hậu cộng sản. Bạn thấy gì? 





6
Một buổi sáng trước Tết
Trên đường phố Sài gòn lần đầu mình về thăm nhà sau "giải phóng", một thanh niên quặt quẹo, tay ôm cột bong bóng đủ màu sắc chạy theo gọi tên mình. Nhìn kỹ nhận ra ngay thằng Mười hàng xóm, chơi với mình khi xưa còn bé...
Nhận ra ngay vì nó bị tật bẩm sinh, chân tay quặt quẹo, đi đứng như bị điện giật và luôn ngửa mặt nhìn trời.
Lâu ngày tình cờ gặp lại, nó mừng rỡ cười nói ú ớ chảy cả nước mắt ... nước miếng...không biết cười hay khóc!.
Nó làm mình nhớ về đám trẻ con năm bẩy đứa trong cái xóm nghèo khi xưa gia đình mới bỏ của di cư vào Nam, đã từng kết bạn bắn bi đánh đáo với chúng nó, đánh quay, tạt lon, tạt hình... thời mà trẻ con phải tự nghĩ ra trò chơi chứ không như bây giờ .
Nó kéo mình vào một quán vỉa hè để kể chuyện xưa chuyện nay ... Như trút một món nợ đeo đẳng từ đời nào. Cũng lạ, Mười chỉ bị ám ảnh và kể nhiều nhất về những cái chết của bạn bè, người thân trước đó. Tỉ mỉ từng người.
Như Bố nó đạp xích lô bị xe đụng đem về nhà vài ngày rồi chết. Chẳng ai đền đồng nào! Thằng Hương anh nó chết trận hồi "Mùa hè đỏ lửa" ... Chị dâu lấy người khác về ở chung nhà nhưng vẫn thắp nhang thờ chồng cũ, ảnh còn gắn huy chương.
Còn Vinh em thằng Quang mới mười tuỗi chết đuối trong thùng phuy nước mưa, nó ngã chúi đầu một mình ngay sau nhà mà không ai biết... Thằng Bông thì chết lảng nhách, già đầu mà còn ngu, leo nóc nhà gỡ con diều băng bị điện giật té xuống chết ko kịp ngáp... Con Lan em nó sau bán bar, lấy chồng Mỹ biệt kích rồi biệt luôn đi đâu không ai nhớ!
Cũng năm Mậu Thân, Sáu Sắc khóm trưởng bị việt cộng ám sát bằng bốn viên đạn vào ngực khi giắt tay con nhỏ ra khỏi nhà sáng sớm.
Thằng Năm Hí thì mới chết đây sau 75. Nó treo cổ nơi cầu cá tra trên kênh Nhiêu Lộc ... Tự tử vì chán đời, vì sống không lối thoát!
Và anh em thằng Bờ thằng Bụi theo việt cộng nhảy núi v.v và nhiều nữa.
Nhưng thật ra mình chỉ còn nhớ mặt vài người mang máng ... thời gian sống trong một xóm nghèo gần đường xe lửa ... lầy lội cống rãnh. Tối đến taxi không dám vào vì nổi tiếng toàn dân "anh chị"...Nếu không "anh chị" thì việt cộng nằm vùng ... hoặc cả hai...
Mười ôm cột bong bóng vào lòng rồi cười cười bảo, bà Tư cháo vịt, mẹ nó trước khi qua đời đã cưới cho một con vợ khùng, câm điếc từ dưới quê mang lên, vợ chồng sống trên nền nhà cũ... Đã vậy thường xuyên cào cấu vì thích ghen tuông, sinh được thằng con trai lành lặn nhưng câm điếc giống mẹ... Mình vui theo câu chuyện và chợt nghĩ không hiểu nó làm tình kiểu gì với vợ khi chân tay mình mẩy co giật như thế?
Nó bảo cái xóm nghèo sau "giải phóng" vẫn vậy, người nghèo còn nghèo hơn, vẫn buôn thúng bán bưng, vẫn xích lô ba gác, còn phải ăn bo bo, chỉ có mấy bọn công an là khá giả... "Y tá Đức Lai chích dạo khi xưa cũng nằm vùng giờ thành bác sĩ ! ... Năm Mậu Thân việt cộng trong xóm ra mặt và bị bắt gần hết! "...
Rồi đột ngột nó chống tay đứng dậy bảo phải đi, phải bán hết chỗ bong bóng không thì đói. Mình cho nó món tiền ... Nó ngước ngước mặt rồi lùi dần... trên con đường sài gòn vẫn mùi khói xe khét lẹt!
Sau dịp Tết đó mình không còn thấy cái cột bong bóng nhiều màu của Mười bay trên nền trời thành phố "mang tên Bác" nữa... Đó là lần cuối.

***

Sáng nay pha ly cà phê đầu năm và châm điếu thuốc ... Mình lại nhớ đến Mười vì chính nó là người đã châm điếu thuốc đầu tiên đưa mình hút khi mới lớn ... Khởi sự cho một quá trình nghiện ngập từ thuốc vấn, thuốc lá, thuốc pipe vòng quanh trái đất ... cách đây hơn nửa thế kỷ.
Và kỷ niệm không thể quên một lần sang sân nhà nó xem cắt cổ vịt ... Bà Tư đạp cánh dưới chân và bẻ cổ con vật tội nghiệp ra sau ... bất chợt hai giọt nước trong veo trào ra từ hai khóe mắt đen nhánh đang nhìn mình...
Nó khóc kìa bà Tư! ...
Lần đầu tiên chứng kiến một con vịt trào nước mắt khi sắp chết... Hai giọt nước mắt sáng trong như hai hạt ngọc.
Ai cũng bảo Mười là đứa con út bị quả báo, quặt quẹo ú ớ vì nghề tổ tông...Vì mẹ nó giết vịt nhiều quá!






7
Thời gian ư?
Nhớ một buổi chiều, hai cha con đem ghế ra balcon ngồi chơi, chia nhau gói chíp và nhìn dòng sông phẳng lặng trước hiên nhà. .. nhìn những chiếc thuyền độc mộc nhẹ trôi dưới kia cùng đám lục bình xuôi về Bình Triệu ra biển... Bên kia sông còn lốm đốm những mái nhà ẩn hiện dưới bóng mây.
Nó tựa cằm lan can nhìn vào khoảng trời mênh mông một buổi chiều vàng yên tĩnh.
Mình cũng ngồi im lặng...
Dạo đó nó chưa vỡ giọng... Vẫn giọng trẻ con líu lo ở âm cao rất dễ thương... Hình như trẻ con dưới mười tuổi nào cũng vậy... Nghe như chim hót!
Tự nhiên nó bảo:
"Con muốn sao cho thời gian ngừng lại ...đừng đi nữa!"
Mình ngỡ ngàng ...
"Sao con lại muốn thế ? con biết thời gian là gì?" ...
Nó nhìn xuống dòng sông...
"Con thấy kỳ quá ... con muốn thời gian ngừng lại ... để bố đừng già đi"...
Một lát sau ...
"Con muốn bố cứ như thế mãi... Mình đang vui mà!" ......
Ôi ... một tâm hồn trẻ thơ vừa mở cửa... Năm đó nó tám tuổi... Và mình hiểu nó đang nghĩ gì về thời gian ! ... Thời gian ư ? Còn sớm con à!





8
Sáng đi bệnh viện
Hẹn với bác sĩ để đổi lịch uống thuốc. Chỉ gặp bác sĩ 5' nhưng thời gian tới lui bằng taxi cũng mất hai tiếng ! Bệnh viện đông nghẹt như cảnh nhà ga và mọi người đang chờ được gọi tên đóng viện phí. Bao nhiêu tỷ mỗi ngày nhỉ?
Leo lên hai tầng lầu cũng đông nghẹt người đứng chờ đến lượt để được gặp bác sĩ. Một cảnh tượng rất lạ: tất cả mọi người ở đây đều đeo khẩu trang! Vâng tất cả!
Nhưng rồi cũng xong.
Ra khỏi bệnh viện mình băng qua đường ghé quán nước ngồi giải khát, nghỉ mệt.
Quán cà phê bình dân mở cửa bàn ghế bầy tràn ra vỉa hè ... Ko có vẻ gì mờ ám nhưng sao phục vụ toàn những cô gái xinh đẹp, son phấn, ăn mặc rất mát mẻ... Khác hẳn cái cảnh tượng nhếch nhác bên kia đường! Các cô bu lại mấy bàn có trai trẻ chỉ để tiếp chuyện cho vui ...
Bàn bên cạnh mình có anh chàng răng xún đen, híp mắt cười rất tình với cô bán vé số chừng 20 tuổi ... Cách đó không xa có hai anh nói tiếng việt lơ lớ vừa đến, đã có hai em chạy ra ôm chầm lấy cổ khóc rinh rích ... Các em khóc rinh rích vì sung sướng, vì hai anh bồ cũ đeo vàng đầy người đã quay trở lại ... Khác với bên kia đường là nhà tang lễ bệnh viện cũng có vài người đang khóc rưng rức, khóc i ỉ vì có người nhà vừa ra đi.
Mình gọi ly cà phê ngồi nhìn lên hàng cây lưa thưa che nắng. Mới 11g sáng. Ôi tình người vẫn thế!
Chẳng có ai đến ngồi nói chuyện cho vui...






9
Một cái tát.
Dạo này mình khó ngủ ... thức khuya dậy sớm ... tối chỉ chập chờn mông lung... chẳng chuyện gì ra chuyện gì. Vì phải dưỡng bệnh cho đến cuối năm nên cũng không dám làm chuyện dài hơi ... Sáng tác sáng tiếc đều phải ngừng, làm việc làm viếc đều phải ngưng ... Sáng nào cũng ngồi ngoáy ly cà phê mà nhìn vòng đời mình xoay tròn ... ba trong một ...
Mới ngày nào còn trẻ lê guốc khắp Sài Gòn để rồi lên đại học Văn Khoa mơ làm giáo sư Triết ... Nhưng thời cuộc đưa đẩy mình sang Châu âu, sang Bỉ sang Pháp và nhiều nước khác trên thế giới.
Bây giờ trở về sống thường xuyên ở Việt Nam ... nhớ những thằng bạn thời xưa giờ đã xanh cỏ, nhớ đến một người tình đã làm mình khổ sở điêu đứng ... điêu đứng đơn phương và không bao giờ gặp lại nữa .
Và nếu ngày đó mình không bị một cái tát ngay cổng trại lính Hồ Ngọc Tảo thì sao nhỉ ...
Cũng chỉ vì thất tình mà không muốn học hành gì nữa. Chỉ muốn đi lính tác chiến chết đi cho rồi ... loại lính gì nghe nói được lãnh tiền tử trước khi ra trận!
Không biết ai mách địa chỉ, mình đã đón chiếc xe lam đến tận nơi đăng ký (có ai còn nhớ trại Hồ Ngọc Tảo ở đâu không ?) Còn nhớ ngay cổng trại bụi bặm kê một chiếc bàn đăng lính ... mình đưa giấy khai sinh cho một anh sĩ quan cấp úy ... Anh ta nhìn mình suy nghĩ... cậu còn trẻ quá!
Có Lôi Hổ nè đi không?
Một anh lính đứng dựa cột, mặc đồ rằn ri, cọp bay sọ người xương xẩu gạch chéo hất hàm hỏi mình ... Nhưng sĩ quan cấp úy quát lên . "Muốn làm anh hùng hả ... về đi học đi mai mốt ra sĩ quan rồi làm anh hùng! Về đi!"

Sáng nay ngồi ngoáy ly cà phê nhìn đời mình xoay vòng ... ba trong một... mình không nhớ mặt anh sĩ quan cấp úy mà nhớ rất rõ anh lính Lôi Hổ miệng ngậm điếu Bastos xanh.






10
Superman
Hồi còn bé mình hay nghe nói ra ngõ gặp đàn bà là xui xẻo mà đàn bà mặc quần đen thì đời sẽ xui như mõm chó !
Và rồi có thời gian người ta bảo ở VN ra ngõ là gặp nhà thơ ... đi đâu cũng gặp nhà thơ đủ nam nữ và chỉ một trường phái ... một đất nước của thi ca và bom đạn...của tiếng hát át tiếng bom ...của năm tấn thóc góp phần đánh Mỹ.
Và rồi lẽ đương nhiên đến giai đoạn ra ngõ gặp nhan nhản những anh hùng! Bế Văn Đàn, Võ thị Sáu, Lê Văn Tám vv ? Đi đâu cũng gặp anh hùng liệt sĩ!
Nhưng liệt sĩ là khi có chiến tranh được làm vua thua làm giặc. Nó có cái lý của nó!
Mấy hôm nay tâm lý chung có vẻ ra ngõ là gặp "hiệp sĩ đường phố" và hình như "loại hình" này sắp được mặc áo giáp, trang bị roi điện như công an chìm... để bắt cướp ... để đàn áp? Xã hội ngày càng bạo lực, bạo loạn nên phải công an hóa toàn dân?
Cách đây chục năm mình có đọc bài báo đưa tin một cậu bé Mỹ đã phóng mình ra cửa sổ khi đeo mặt nạ và áo choàng superman. Cậu ta đã rơi tự do từ trên cao xuống đất như một "hiệp sĩ".
Hay cứ bán súng tự do cho dân chúng tự vệ như bên xứ cờ hoa giẫy chết nhỉ !?

ps/ Họ bán súng tự do nhưng họ cấm anh tự làm luật, làm "hiệp sĩ" ... bắn bậy bạ anh cũng bị tử hình như chơi!





11
Vũng Tàu.
Sáng ngồi cà phê nhìn ra biển ... Biển nào cũng giống nhau, từ Âu sang Á ...
Đi đâu cũng nghe một âm thanh rì rào của những đợt sóng và bọt biển trắng xóa liên tiếp đuổi nhau lên bờ.
Ngàn vạn năm nữa vẫn thế ...
Cuộc sống thật phù du ...
Có phải vì thế mà con người chỉ tử tế với nhau sau cái chết ? Và chỉ lo lắng cho nhau sau bia mộ?
Lá rừng vẫn xào xạc đuổi nhau theo gió ...
Con người vẫn mê muội đuổi nhau với tình yêu ...
ngàn vạn năm nữa vẫn thế..





12
1968. Tết Mậu Thân
Vào ngày này tháng này 50 năm trước, bốn đứa bạn trẻ còn ngồi chơi với vài chai bia và con khô mực ở bến Bạch Đằng ... Có lẽ chỉ còn mình mình nhớ được tiếng pháo Tết rền vang đúng vào lúc giao thừa năm đó. Của Sài Gòn cũ năm xưa chào đón chúa xuân ... nhưng không phải tiếng pháo mà có ai ngờ là bước chân rầm rập của tử thần... Là tiếng gọi của thần chết... Của AK 47 của B40... Để làm gì? để cho ai???
Nửa thế kỷ đã trôi qua...Giờ chỉ còn một mình ngồi nhớ đến ba thằng bạn cũ.
Adieu les amis! ... R.I.P






13
Cái nón cối bạc màu
Chiều nào đón con đi học về, mình cũng gặp ở ngã tư đèn đỏ một người bán thuốc diệt chuột, diệt ruồi, diệt muỗi đứng cạnh một chiếc xe đạp có gắn máy phóng thanh quảng cáo một thứ hóa chất gì đó ... Bảo đảm diệt chuột ruồi muỗi tận gốc mà không ô nhiễm môi trường!
Mình nghe quảng cáo đến thuộc lòng.
Nhưng cái đặc biệt ở đây là máy phóng thanh phát ra một giọng nữ rất đanh của thời đại "chống Mỹ cứu nước" ... rất chua của thời "đánh cho Mỹ cút đánh cho Ngụy nhào". Người bán hàng vẫn đội cái nón cối xanh bạc màu, khoác áo lính "cụ Hồ" và thỉnh thoảng thay áo rằn ri với nét mặt buồn rầu khắc khổ ... Không biết mỗi ngày ông kiếm được bao nhiêu tiền nhưng chắc là đủ sống! Sống qua ngày từ vài chục năm nay.
Có bao giờ ông nghĩ Sài Gòn sẽ trở thành Singapore không nhỉ? Có bao giờ ông nghĩ cái đất nước này sẽ tận diệt hết sạch thứ ruồi muỗi gián chuột? Từ chuột nhắt, chuột chù, chuột cống???

Sáng nay thức dậy pha ly cà phê mình nghe tin anh Đinh La Thăng và anh Chầm gì đó bị bắt vào tù... vì đã gian lận làm thất thoát của nhà nước hàng tỷ tỷ đô la ...


Và xa xa có tiếng rao hàng quà sáng .






14
A Bê Xê quê ta
Thú thực mình không nhớ đã biết đọc biết viết tiếng Việt từ khi nào ... từ bao giờ vì học trường Tây từ bé ... từ lớp mẫu giáo. Và người Pháp không biết đánh vần là gì ... Hình như mình hiểu và nói tiếng Pháp cùng lúc biết đọc biết viết ... còn tiếng Việt nghe nói bình thường nhưng viết thì chậm hơn ... mãi đến 8, 9 tuổi mới biết đọc biết viết bằng cách thuộc mặt chữ ...chứ chưa bao giờ học đánh vần tiếng mẹ đẻ!
Mãi sau khi đọc được truyện thiếu nhi mới biết đánh vần a bê xê đê bằng cách tự học. Và cứ thế mình đã lớn lên song song với hai ngôn ngữ. Vào trường nói tiếng Pháp về nhà nói tiếng Việt.
Song song như thế mới biết văn phạm tiếng Pháp thích chẻ sợi tóc làm tư và khó gấp mấy lần tiếng Việt. Có lẽ trở thành nhà văn Pháp nổi tiếng cũng khó hơn nhà văn việt gấp bội ?... Hơn nữa nhiều nhà văn ta viết truyện rất hay nhưng vẫn đầy lỗi chính tả!... Nhưng không hiểu sao mình thích đọc sách việt, đọc tất cả các loại sách không phân biệt tác giả nam bắc quốc cộng ... đến khi thi tốt nghiệp trung học mình đậu cả hai cái Tú Tài việt ban C của VNCH ... mà chẳng học đánh vần một ngày nào sất!
Mặc dù thời đó có phương pháp đánh vần a bê xê thống nhất cho cả nước.
Còn nhớ một chuyện vui thuở nhỏ... thầy giáo viết lên bảng La table, cái bàn, là giống cái ... một anh nhóc tì tinh nghich cúi xuống gầm bàn tìm kiếm mà chẳng thấy gì, ngẩng lên hỏi thầy "sao thầy biết nó giống cái?" Làm thầy ngơ ngác !
Thật vậy chỉ có người Pháp mới phân biệt đực cái tất cả loại đồ vật. Họ biết cả nước Tàu là giống cái là "Con" ko phải "Thằng" ko phải như vn ta chỉ thấy "Lạ" ... không tin bạn tra từ điển mà xem.
Và một chuyện khác : Khi viết bài tập chính tả "Con cọp: chấm chấm xuống hàng" vì cô giáo người miền trung đọc giọng miền Trung nên cả lớp viết "Con cọp chậm chậm xuống hang" ... đánh vần kiểu nào đây, đâu là âm đâu là chữ?
Ở Pháp mình đã dậy học như một nghiệp dĩ gần 20 năm, dậy sinh ngữ Pháp cho người nước ngoài nhưng chưa bao giờ gặp người miền trung xứ Nghệ. Chẳng biết họ đọc tiếng Pháp ra sao?...

Mình đã đi vòng quanh trái đất, giờ trở về mới biết có loại diễn văn Cờ Lờ Mờ Vờ, có loại bộ trưởng ngọng lờ nờ ? có loại sách giáo khoa kiếm lời cả ngàn tỷ, lợi nhuận trên lưng phụ huynh và học sinh cả nước, có độc quyền nghiên cứu và thay đổi giáo trình theo chính sách ngu dân, có lò sản xuất tiến sĩ hàng loạt, có ăn gian mua bán điểm thi cho con cháu các quan, có nhóm lợi ích trong ngành xuất bản, tranh giành thị phần, có "trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết" trong bộ giáo dục.
Và ruồi muỗi thì chỉ có chết tự nguyện chứ biết gì mà bàn mà tán!?
Ôi a bê xê quê ta!
Rõ khờ ô khô hỏi khổ!







15
Lại bàn về giáo dục!
pha tách cà phê lại nghe các "phây nhân" đang bàn về giáo dục.
Chưa bao giờ thấy đất nước nào coi rẻ nghề nhà giáo, miệt thị nghề "trồng người trăm năm" như đất nước này!
Lấy điểm đầu vào thật thấp 9 đến 12,5 để vào sư phạm, để trở thành giáo viên.
Nữ giáo viên phải tiếp bia bọt quan chức khi lễ lạc để lấy điểm "chính trị", nếu chằng may bị hiếp dâm thì phải "xem lại mình" chứ ko được đổ thừa!
Sách giáo khoa thay đổi xoành xoạch khiến học sinh và phụ huynh chóng mặt, có khi vừa mua sách cũ xong đã đổi sách mới vì các bác sẽ kiếm thêm vài trăm tỷ.
Ngược lại có thí sinh đạt điểm 30/3 vẫn ko vào được đại học? ... Để khuyến khích các "nhân tài" vào học ngành công an!?
Các "chuyên gia" ko ngừng bàn về giáo dục, hoạch định chương trình giáo dục chiến lược cho tương lai ... Họp hành thôi cũng tốn bạc tỷ! Cứ mong sao sáng tác, sáng tạo được cái "ngọn" nào đó... Mà quên mất cái gốc của vấn đề giáo dục : là Thể Chế!
Và còn nhiều thí dụ nữa !
VN tụt hậu cả trăm năm, thế giới đã thử nghiệm các cách giáo dục và cải cách ko ngừng... Chúng ta chỉ cần phát huy khả năng " bắt chước " một nước văn minh nào đó trong vùng là đủ mở mặt mở mày ra rồi!
Mong lắm thay..







16
Nị hảo ma?
Sáng thức dậy nhà bị cúp điện, pha ly cà phê ra ngồi balcon thấy tòa nhà cao nhất Sài Gòn đang ở trong mây ... trên mây ... hình như 80 tầng.
Đối với người Sài Gòn xưa yêu thích sự cổ kính thì Sài Gòn nay đang biến dạng để trở thành hòn ngọc ... viển vông!
Biết rằng xu thế bê tông hóa thành phố không tránh khỏi ở thế kỷ 21 ... nhiều con đường đã bị chặt hết cây xanh ... nhiều cổ thụ trăm năm tuổi đã rỉ máu để thành đại lộ nắng và chỉ có nắng!
Người ta đang xóa sổ những di tích cổ xưa hàng trăm năm... có khi còn già hơn cả nước Gia Nã Đại ... người ta đang mơ ước trở thành Singapore, Hong Kông, Paris ? ... Cũng dễ hiểu ... nhưng sao vẫn thấy đau lòng và ruột thắt!
Huế, Sài Gòn, Hà Nội ôi quê hương sao vẫn còn xa?
Ngồi ngay Sài Gòn mà sao vẫn nhớ Sài Gòn ???
Mình nghĩ đất nước này có nhiều cách để trở thành văn minh hiện đại.
Dẹp bỏ "chuyên chính vô sản" để giầu sang phú quý là cần thiết. Nhưng giầu mà không sang, phú mà không quý thì mới xấu hổ! buồn lắm!.
Cha ông xưa có nói phải giầu ba đời rồi mới sang là một sự thật. Nghĩa là phải học học học ba đời nữa!
Không khéo VN ta sẽ từ "chuyên chính vô sản" bước thẳng qua "chuyên chính vô học" như ông anh cùng biên giới Quảng Ninh chăng? ..
Nị hảo ma?





17
Ngày nhà giáo
Sáng dậy pha ly cà phê, nhìn món quà học trò cũ gởi tặng ... mình lại nhớ đến một ông thầy cũ xa xưa hồi còn học Assas Paris, thế kỷ trước.

Một người nhỏ thó gốc bắc phi lúc nào cũng veston cravate với một cặp da to đùng đầy những sách! Đầu năm học ngành "bang giao quốc tế" ông phát cho mỗi sinh viên một danh sách tác phẩm phải đọc khoảng 10 cuốn ... Đọc để thi vấn đáp cuối năm.
Suốt năm học đó tuần nào cũng gặp thầy nói chuyện dăm ba phút ở cafeteria hoặc lâu hơn khi ngồi chung bàn trong resto U... Ông thích nói chuyện xã hội chính trị với mình vì biết mình là người VN ... Một đất nước đang chiến tranh sắt máu, một tiền đồn chống Mỹ của hệ tư tưởng cộng sản... Thầy trò khá thân nhau... Thầy theo dõi sát mình đến cuối năm học. Mọi kết quả đều tốt cho đến ngày thi vấn đáp.
Mỗi người có khoảng 15' 20' để trình bầy những gì mình đã đọc và tác phẩm quan tâm nhiều nhất . Nhớ lúc đó mình đã nói về quyền "Que faire" của Lénine. Thầy lắng tai nghe chăm chú, tay cầm bút nhịp nhịp lên bàn và hỏi vài câu hóc búa ... Cuối cùng lạnh lùng ghi lên tờ giấy " thi lại kỳ hai tháng 9" và bảo " Anh đã phạm trường quy, tới hôm nay vào phòng thi mà anh còn dở sách ra đọc! Cấm! Thêm nữa đọc sách là để chiêm nghiệm chứ không phải mọt sách, anh chẳng hiểu gì cả! Hẹn anh tháng 9" ...

Nhưng tháng 9 năm đó mình không gặp lại thầy nữa... Nghe đâu thầy đã trở về nước và thành dân biểu quốc hội.
Cho tới giờ mình vẫn nghi ngờ chuyện đánh rớt là do phạm trường quy hay tại "phải làm gì?" của Lénine. Ông Lénine ơi ông sinh ra ở nước Nga ... Sao ông lại đứng ở vườn hoa nước này? ... Thầy ơi thầy bây giờ ở đâu?

Ps/ từ lúc mình đọc quyển "Que faire" đến giờ là nửa thế kỷ! Thế giới đã chiêm nghiệm và đập bỏ các tượng đài Lenine lấy sắt bán ve chai. Riêng ở VN vấn kỷ niệm cuộc "cách mạng" tháng mười Nga ... Cấp nhà nước!





18
Alibaba
"Hôm nay thức dậy, không còn thấy mặt trời, không còn thấy loài người" là câu hát của TCS.
Nhưng sáng nay thức dậy pha ly cà phê mình lại có tâm trạng khác... lại nhớ đến một quyển sách ngày xưa còn bé bằng tiếng Pháp hay để đầu giường và mê mẩn, Quyển "Ali Baba et les quarante voleurs" Ali Baba và 40 tên cướp!
Một truyện cổ tích Ả Rập thế kỷ 13,14 đến từ Syrie được dịch sang tiếng Pháp và nhiều thứ tiếng khác phổ biến khắp thế giới ... Cốt truyện thật ly kỳ của một anh tiều phu tìm ra được kho báu, mưu mô chém giết loạn xạ với 40 tên cướp cực kỳ gian manh và dĩ nhiên không quên một cô nàng kiều diễm múa bụng tuyệt vời ! ... Nhưng nhớ nhất vẫn là câu thần chú "Sésame, ouvre toi" "Vừng ơi, mở ra" là vàng bạc châu báu không biết cướp ở đâu tràn ngập đầy nhà chỉ cần lấy xẻng xúc mang đi!
Đã bao đời dân VN từ lãnh tụ đến con dân đều mơ ước được như anh chàng Ali Baba??? bao nhiêu ngoại nhân Pháp, Mỹ, Nga, Đức đã đến đất nước này để dạy cho câu "Vừng ơi mở ra"? Và cả những người cộng sản cũng đang thuyết giảng cho giới trẻ những câu thần chú kiểu ... Chỉ cần tin... là đủ!...

Ngày nào mà dân VN còn tin vào những câu "thần chú" kiểu cây Vừng, ngày đó còn mạt!







19
Cuối đường nhìn lại.
Cũng chỉ định đua theo bạn bè nộp hồ sơ cho vui, ai ngờ lại được tuyển. Nếu dạo đó mình không xuất ngoại thì sao nhỉ? Cuộc đời sẽ thế nào? Sẽ đi đâu về đâu? Làm nghề gõ đầu trẻ hay đã cầm súng và xanh cỏ?
Có những ngã rẽ vô tình trong mỗi đời người mà ta chỉ thấy ý nghĩa khi tới cuối đường nhìn lại và tự hỏi... "đã đi đâu về đâu?", hoặc "ta đã làm chi đời ta"... đượm mùi triết lý của một thi sĩ nổi tiếng.
Đúng vào ngày này tháng này, ngày mười bảy tháng Chạp, cách đây nửa thế kỷ, mình đã đi du học.
Còn văng vẳng bên tai câu hát "Này em hỡi con đường em đi đó con đường em theo đó... đúng hay sao em?"... Và người nhạc sĩ khi xưa hỏi câu này giờ đã thành tu sĩ.
Nhớ cái đêm đầu tiên đặt chân đến Châu Âu, một đêm giá rét gió lạnh âm độ và chỉ còn vài tuần là Giáng Sinh... Chiếc Airbus đã đến trễ vì hỏng máy, phải hạ cánh xuống Karachi sửa chữa. Trong túi chỉ có một địa chỉ quen biết cách thủ đô Bruxelles cả trăm cây số. Phải lấy ngay chuyến xe lửa đêm cuối cùng đi Liège... Ngồi ngủ gà ngủ gật, mệt lả với hành trình như vô tận, âm u tiếng còi tàu và nhịp cầu xe đong đưa ẩn hiện những khuôn mặt thân quen, mệt mỏi, hốc hác...
Mới đây vài tháng còn ở trại Quang Trung với khóa sinh viên quân sự học đường... chuẩn bị nghiệp lính sau đại học... bạn bè mấy đứa còn cười vang cụng ly dắt nhau đi "xả xui" tận Gò Vấp.
Hỏa châu còn thắp sáng đêm đêm và không khí chiến tranh càng ngày càng đến gần. Sài gòn thường xuyên bị pháo kích. Tiếng súng đạn và xích sắt tưởng như còn ì ầm bên tai... Mậu Thân đẫm máu còn ám ảnh từ Nam ra Bắc.
Sài gòn ơi Sài gòn! Mới vẫy tay chào từ biệt những gương mặt thân quen giờ đã thành quá khứ. Quê hương đã tận cuối chân trời, buồn vì "người tình trẻ" ko đưa tiễn... Giấc mơ cử nhân triết đành bỏ lại nơi sân trường văn khoa với những tà áo dài phấp phới, với những lời hứa hẹn rồi anh sẽ về... sẽ về... mai mốt .
"Dậy đi, đến rồi! Giờ này khó có xe lắm... hay về tôi ngủ, mai hẳn hay?!"...

Muốn mở mắt cũng không ra, mình vội kéo lê cái valise căng phồng xuống bến. Còn nhớ giọng nói lơ lớ của người nhập cư mới quen đi cùng tầu đêm đó. Anh chàng cao gầy, khoác manteau xanh, đầu đội mũ dạ len và tốt bụng.
Đến Liège trời tối đen nhưng tuyết phủ trắng xóa. Thành phố đèn đường vàng hiu hắt không bóng người, không một tiếng mèo kêu, chỉ có hàng cây trụi lá im lìm trong giá rét khiến mình cảm thấy lo ngại, bất an.
Nhưng khi về đến nhà, ngả lưng xuống giường là "thăng thiên", mê man không còn biết trời trăng gì nữa.
Năm đó mình đi học kinh tế ở Bỉ cùng với hơn chục bạn trẻ mặt búng ra sữa. Mỗi đứa một hoài bão trên lưng do cha mẹ và gia đình đeo lên nặng trĩu. Nhưng cũng có đứa chỉ trốn quân dịch; không học hành gì, sang đến nơi đã có nhà cửa và xe đưa rước.
Sáng hôm sau thức dậy mình nhớ mãi cái mùi đặc biệt của Liège là mùi... bơ sữa. Mùi bơ và mùi sữa từ những lò bánh mì thơm phức tỏa ra lẫn vào không gian màu xám xịt.
Cảm nhận đầu tiên: Liège là một thành phố cổ kính và buồn thiu!
Mấy hôm sau không tìm được người quen nhưng mình cũng tìm được một căn phòng cho thuê gần khu đại học, bên kia sông Meuse.
Lần đầu trải qua một mùa Noel buồn chán nhất trong đời vì thành phố xa lạ. Cả khu đại học đã nghỉ lễ. Mọi người trở về với gia đình chuẩn bị đêm Noel và Tết tây trong bếp lửa ấm cúng. Thành phố nhấp nháy những ánh đèn màu nhưng mọi nhà đều đóng cửa, yên lặng lạ thường, rất tỉnh lẻ!
Liège là một thành phố xưa cũ, hiền hòa, ít dân cư, nhiều người già và hiếu khách.
Giáng Sinh năm đó chỉ còn mình và vài đứa sinh viên nước ngoài lang thang mồ côi gia đình không ai đón.
Tiếng nhạc Noel xa xa vọng đến từ một căn phòng bên kia đường nghe thật rõ "mon beau sapin roi des forets, que j'aime ta verdure...".
Và tuyết rơi ngập đường.
Nhưng rồi cũng xong vài năm học kinh tế nửa chừng xuân... Mình đã bỏ Vương quốc Bỉ buồn tẻ để sang kinh đô ánh sáng, Paris - thủ phủ của nước đại Pháp, cái nôi của nhiều cuộc cách mạng và nhân quyền...Của công bằng và bác ái. Cũng trên một chuyến xe lửa xuôi về Nam qua những cánh đồng lúa vàng, cỏ cháy...
Màu của mùa hè đỏ lửa năm 72. Thế kỷ trước!




20
Nghiện cà phê chát ...
Mình nghiện cà phê từ khi nào chẳng nhớ! ... Sài gòn khi xưa cũng ngồi Givral, Pagode nhưng chưa thể gọi là nghiện ... Có lẽ nghiện từ khi qua Paris ... mỗi ngày ít nhất ba cữ cà phê mới đủ dose... là nghiện chứ còn gì?
Sáng thức dậy phải một ly đúp với hai điếu Gauloise mới gọi là mở mắt.
Sống ở Paris mà không ngồi và nghiện cà phê thì cũng phí, thậm chí đáng tiếc ...
Một không gian thưởng thức những hương vị riêng tư thú vị vào bậc nhất .
Người Pháp thường ngồi để đọc sách, học hành, làm thơ, mơ mộng và viết lách ... bao nhiêu tác phẩm đã ra đời từ những góc cà phê cuối phố?... Sartre đã thai nghén thuyết hiện sinh ở Café Flore trên đường Saint Germain des Prés cùng với Simonne de Beauvoir và nhóm trí thức thiên tả của chàng thời ấy ... Bonjour Tristesse của Francoise Sagan cũng ra đời trong quán cà phê trong vòng bẩy tuần với nàng Cécile cháy bỏng nổi tiếng khắp thế giới ... rồi Proust với bánh Madeleine... rồi Balzac ... ngay cả Lénine và Picasso cũng có nhiều tác phẩm gốc gác từ những quán cà phê cổ kính xa xưa .
Còn các nhà thơ nhà văn VN ta ngày nay viết lách ở đâu nhỉ?
Hình như đại đa số nam nhi tốn thời gian nhiều nhất để ngồi ngắm các nhan sắc qua lại trên phố phường những buổi chiều xuân hạ thu đông xuyên qua cửa kính...
Và cà phê Paris, Sài gòn, Hà Nội hôm nay cũng có xích lại gần nhau, cũng đẹp, cũng sang trọng, nhiều điểm giống nhau nhưng tinh thần thì khác hẳn.
Đa số khách hàng chỉ chúi mũi vào máy vi tính vào điện thoại thông minh mà chát và chít ... cũng như mình ngồi gõ mấy dòng chữ này thôi!

Paris bây giờ nghe nói cà phê góc đường đa số chủ nhân là người Hoa, người Tàu đến từ Trung Quốc, Hồng Kông. Họ đã thay thế người Ả rập mua lại các quán cà phê Loto "cá ngựa" từ vòng ngoại ô và từ từ đang tiến vào thủ đô nước Pháp!
Không khí và hương vị cà phê tương lai chắc chắn sẽ thay đổi.
Những củ "cà rốt" màu đỏ chói có từ sau đệ nhị thế chiến báo hiệu quán cà phê thuốc lá từ xa sẽ còn sống đến bao giờ?
Phải nói người Pháp thích ngồi cà phê vào bậc nhất thế giới và thực sự văn hóa cà phê của họ đã truyền bá sang người vn hôm nay, ở mỗi góc đường, mở tiệm cà phê ở đâu cũng sống, sang hèn gì cũng sống.
Còn nhớ câu ngạn ngữ Pháp: Cà phê phải đen như thần chết, nóng như địa ngục, tinh khiết như thiên thần và êm ái như tình yêu... Vì chắc chắn ai cũng thích ly cà phê nóng hổi và chẳng ưa gì những người phụ nữ ... lạnh tanh!

Nhưng giờ thì mình đã bỏ thuốc lá và chỉ còn uống cà phê không đường! Chán thật!






21
Quán "Le Tonkin"
Hôm qua khi bước vào quán, Lão Mộc cầm cái thớt có cán che mặt từ trong bếp đi ra, người lùn lùn cơ bắp, tay chống nạnh, uốn éo tiến về phía mình cười khì và bảo "Cái mặt thớt vừa chửi tao một trận rồi đấy... mày thấy tức không?"

À ... cái mặt thớt là bà chủ quán ... Bà cụ Độ! Bà cụ Độ chửi Lão Mộc vì ngày nào cũng làm nhầm vài món chẳng bán cho ai ... phải đem ra cả nhà ăn không bỏ phí. Thật ra Lão không nhầm mà cố tình làm dư vì bà cụ Độ chỉ cho ăn toàn cổ gà cánh vịt ... chiều nào cũng thế nên mọi người đâm ngán. Nói là chửi nhưng là cằn nhằn thôi chứ bà biết thừa tính tình Lão Mộc ... Đôi khi lão còn cười cười đổ tại mình gọi nhầm cho khách! ... Nhưng khi mình nhầm thực sự thì bà lại không nói gì ... cũng chẳng bắt lỗi trừ lương.

Bà cụ Độ là người Hà Nội đầu tiên mà mình gặp khi mới sang Pháp cách đây vài năm... Đầu quấn khăn đen nhưng răng trắng, nước da cũng trắng ngà với khuôn mặt tròn trĩnh phúc hậu. Lúc trẻ cũng từng là nhan sắc của Hà thành văn hiến, trước cả khi có đảng cộng sản VN và hang Pắc Bó ... Bà bảo thế.

Bà là chủ tiệm ăn "Le Tonkin" ngay góc đường Saint André des Arts sơn màu huyết dụ, như hầu hết các quán ăn Việt hay Tàu tại Paris thế kỷ trước. Chắc để cho bắt mắt từ xa.
Bà cũng là chủ của Lão Mộc sếp bếp, bà Francoise bếp phụ, Bà Mai già tạp vụ và mình, chạy bàn nửa buổi để có tiền ăn học. Mình trẻ nhất trong cái tập thể đó nên ai cũng thương tình giúp đỡ.

Điều đặc biệt của quán ăn này là mọi người đều góa bụa, chồng chết vợ chết và đều đặt chân đến Pháp khoảng những năm 39, 45 hồi đệ nhị thế chiến. Mình lính mới trẻ trâu không kể!
Tất cả đều là những người có tuổi sống quây quần thu nhập qua ngày nhờ vào cái quán ăn chỉ hơn bốn mươi chỗ ngồi với chục cái bàn phủ khăn đỏ tươi. Quán ăn đỏ từ trong ra ngoài.
Tất cả các bà đều hút thuốc như tàu hỏa, trừ Lão Mộc.Tất cả đều là hội viên hội Việt Kiều Yêu Nước tại Pháp, tất cả đều không biết gì, hiểu gì về chủ nghĩa cộng sản nhưng vẫn theo "Bác Hồ". Bà cụ Độ nghe đâu còn trong ban "ám sát" của Việt Minh hồi thời Tây nhưng sau lại lấy chồng Tây để đi Pháp. Ngày Tết thì quán chắc chắn đóng cửa để tất cả ăn diện, kéo nhau xem văn nghệ Tết Maubert. Một đêm Tết văn nghệ việt kiều thân cộng sản. Và rủ mình đi theo!

Có ngày bước vào quán, bà cụ còn nằm ngủ trưa đến tận chiều, trên ghế nệm dài sát cạnh cửa ra vào, miệng còn ngáy ro ro, quần áo xộc xệch hở cả bụng trắng hếu. Trên móc áo còn treo lơ lửng cái quần lót "big size" mới giặt màu hồng nhạt. Nhưng khi thức giấc bà cụ Độ rất đâu vào đấy, ăn mặc tươm tất, đầu quấn khăn, miệng ngậm thuốc lá, bà đứng quầy bar tiếp nước uống và thối tiền, bà thường chia tiền "pourboire" cho mình và bảo đừng nói cho "chúng nó" biết!

Mỗi lần bước vào quán là một sân khấu với hoạt cảnh khác nhau. Có khi chỉ có bà Mai già ngồi một mình bói bài gieo quẻ xem hậu vận sáng sủa hay u tối. Bà Mai lưng còng gầy đét dơ xương, mặt mũi nhăn nheo không còn chỗ nào nhăn thêm được nữa. Khi xưa còn trẻ bà đã từng đóng phim điện ảnh cho Pháp. Từng là dĩên viên có gía, nhan sắc của một thiếu nữ lai tây sắc sảo còn phảng phất đâu đây. Nhưng giờ Bà Mai chỉ làm một việc quét dọn từ trong ra ngoài và rửa chén bát hai buổi chất cao như núi. Bà hay để điếu thuốc trề môi với giọng khàn khàn "tối có đói thì bảo tôi nhá". Nhưng mới đây nhìn vào bếp lúc đang đông khách thấy bà Mai lom khom vun đĩa cơm chiên làm đổ xuống nền nhà lép nhép, bà vun hết bỏ vào đĩa và hất tay bảo "cứ đem ra".

Lần khác mở cửa vào quán thì gặp chị Francoise, điếu thuốc phỉ phèo, tay nắm tay người tình trẻ râu ria xồm xoàm ngồi trước mặt. Cằn nhằn "sao không gõ cửa!" Chị Francoise mới ngoài năm mươi tuổi, tướng người béo tốt, căng phồng rực lửa sức sống. Chị làm phụ bếp ... phụ Lão Mộc từ a đến z. Thỉnh thoảng ngồi một mình lảm nhảm "toàn bọn khốn nạn" ... và mắt nhìn xa xăm không biết chửi theo ai. Chiều tối đóng cửa chị thường là người bỏ chạy về sớm nhất vì có người tình đang ngồi chờ đâu đó. Đôi khi còn liếc mắt nhìn mình bảo "hôm nào đến nhà chị chơi nhé!".

Nhưng hôm nay bước vào quán, mọi người ngồi ngay bàn ăn cơm im lặng, bàn ghế ngổn ngang, bát đĩa ly tách từ trưa chẳng ai dọn, không ai bật đèn đóm và mặt mũi buồn thiu. Lão Mộc lấy khăn tay chùi nước mắt, mếu máo "bà cụ chết rồi mày ạ" rồi bật khóc, cả nhà ngồi xụt xịt khóc theo.
Sáng nay không thấy bóng dáng cụ Độ, điện thoại gọi không ai trả lời, Lão Mộc leo lên phòng thì thấy xác bà cụ Độ đã cứng đờ, lạnh ngắt .

Mới hôm kia mình còn thấy bà cụ xách giỏ đi chợ, mắt nhìn xuống chân, chầm chậm bước theo những ngày đầu đông gió lạnh, miệng còn lẩm bẩm như tính toán sổ sách... Nhưng sao bà lại ra đi mau thế? Cái chết của những người già thường đột ngột không bao giờ được báo trước.
Nhưng lúc sống vẫn cắn cấu nhau như còn quá nhiều thời gian!

Khổ thay! khổ cho người còn ở lại! Rồi ngày mai mọi người sẽ sống ra sao khi quán đóng cửa?
.......

Viết đến những dòng chữ này, chắc tất cả đã ra tro bụi từ khá lâu, chỉ còn mình với những kỷ niệm xưa cũ ... Nhớ những người đồng hương xa xứ đã cưu mang mình một thời trai trẻ khi tóc còn xanh!






22
Nói chuyện với ly rượu mơ.
Sắp giao thừa,
chỉ còn vài giờ nữa qua năm mới, bạn bè chiêu nốt chút thời gian còn lại năm cũ với chai Chivas và chai rượu Mơ. Một đĩa thịt đông với dưa cải, một bát miến gà với chân giò heo hầm măng rất ngon của chủ nhà thết đãi.
Nắng chang chang cũng thịt mỡ dưa hành
Cũng có một mùa đông trong tủ lạnh
Quạt máy xua khói nhang bay đỏng đảnh
Thiếu chút gì mà Tết vẫn như chưa (ND)
Rồi chuyện thơ văn, chuyện thời cuộc với những con người đã từng vuông chành chạnh như khúc gỗ.
Kể chuyện kẻ Bắc người Nam còn sót lại sau bao nhiêu năm chiến tranh tương tàn ... 

Ai? thủ phạm và nạn nhân ... 
Kẻ thắng cuộc, người thua cuộc rồi bỏ cuộc với nụ cười méo mó chua chát.
Mới rõ sự cực đoan quá khích ở hai đầu dây tư tưởng tả hữu thật chẳng mấy khác nhau!
Chỉ có anh chàng Gerke thi sĩ người Đức mê hát nhạc TCS thì có lạ.
Không gian phảng phất một nén hương trầm cổ tích.
Rồi tiệc rượu dần tan với giọng say ngà ngà vui của nhà thơ ND khi anh tự họa chân dung bằng một câu thơ cũ, lần đầu nghe thấy:
Mày đấy ư, như cái củ cặc gì!
Rốt cuộc lại cũng trên răng dưới dái
Vài vần thơ ấm ớ gió mang đi
Chút ưu ái may ra còn sót lại ...
Nghe ra một sự bất đắc chí rất vỉa hè của tác giả "Nhìn Từ Xa Tổ Quốc" và "Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ"
Nhưng hương trầm đã hết.
Đang tro tàn và tan trò.
Chia tay nhau và hẹn gặp lại nhé ... Còn về cúng giao thừa nữa chứ!

Xin chào Kỷ Hợi tân niên, mong sao đất nước thanh bình hạnh phúc cho dân Việt. Thoát khỏi ách xâm lăng của giặc "lạ" phương Bắc!

Phan Nguyên,
Tối 30 Tết Kỷ Hợi 2019




23
Sợ ma

Hồi bé mình rất sợ Ma, sợ Ma nhất, nhì là sợ Chó!
Sợ chó cắn là một hiện tượng tâm lý. Muốn nó không cắn cứ thẳng lưng mà đi, lom khom sợ hãi nó sẽ táp vào đít! Bỏ chạy nó sẽ đuổi theo.
Cũng như sợ ma ... sống với bóng tối, thấy chỗ nào cũng có ma, ma sống ma chết đầy rẫy quanh ta. Nhưng thắp sáng lương tâm và cuộc sống bằng Sự Thật ... Ma sẽ biến mất.
Xả hội việt nam đang tràn ngập ma mãnh. Những con người vô đạo thường nói chuyện đạo lý. Dựng đền đài cúng vái ... nhảy múa khắp nơi ...có khi chỉ giả vờ tin và đóng kịch cho ta hãi.
Nhưng hiện tượng mình tự nhát mình, thần hồn nát thần tính, người nọ dọa người kia mới thật sự là quốc nạn ... khiến cả nước lên đồng và quên đi là đang mất nước!
Có người bảo hiện nay dân thì sợ ma, quan thì lưu manh, trí thức thì hèn nên mất nước cũng đáng!

Hãy thử vào nghĩa địa lúc nửa đêm tối đen để nhìn lên bầu trời mênh mông đầy sao ... Ta sẽ không còn thấy sợ gì nữa!

Chúc tất cả các bạn thân mến, năm mới an nhiên tự tại với luật ANM ... Année zéro!


Saigon 31/12/2018






24
Mắc dịch!
Thực tình thì bây giờ ít khi mình để ý đến chuyện dịch và đọc sách dịch ...nhất là sách dịch từ tiếng Anh tiếng Pháp sang tiếng Việt. Vì đa phần đọc khá thất vọng, vì không chuyển tải được cái hồn của tác phẩm và ngôn ngữ gốc ...
Trừ một vài dịch giả có trình độ có tài có tâm làm công việc dịch thuật nghiêm túc cả hai lĩnh vực văn chương và khoa học, ngoài ra thì rất ...đáng ngờ cho tất cả các bộ môn!
Dịch đại! dịch sách để kiếm sống, kiếm danh hoặc vì không biết làm gì khác, thế thôi ! nên sách dịch tràn lan, nhan nhản.
Nhưng nào có ai có thời giờ để so sánh các bản dịch với bản gốc, hơn nữa có trình độ để phê phán các dịch giả? trừ những lỗi to đùng như "bố tôi bị ung thư tử cung" thì thấy rõ, chẳng hạn?

Sáng nay thức dậy thấy làng nước đang té ngửa với Hội nhà văn việt nam, với ngày thơ Nguyên Tiêu cùng "Sông Núi Trên Vai" mà cười ngất!

"Sông núi" là một từ ghép mang nghĩa khái quát như "Tổ quốc" hay "Quốc gia" sao lại dám tách ra thành Mountains and Rivers?
Sông và Núi hữu tình, thanh cảnh trên vai các nhà thơ của hội ông Hữu Thỉnh! Quá lãng mạn còn gì!
Nhưng có lẽ các ông nhà văn nhà thơ ấy cũng biết xấu hổ, biết nhục nên dịch trại đi! Tổ quốc trên vai thì to quá! Quốc gia trên vai thì nặng quá! gánh sao nổi?

Mình hình dung các ông bà nhà văn nhà thơ vẫn được nhà nước nuôi kia đang gánh lặc lè một đầu sông một đầu núi từ xa đi lại... Nhưng đến gần mới thấy hai cái bô hai đầu gánh to tướng đang nhảy nhót!


Sài Gòn 22/2/2019



25
Đãng trí!

Dạo này mình hay nhầm lẫn chuyện nọ chuyện kia, ra đường đãng trí quên trước quên sau nhiều thứ.

Mới xảy ra một chuyện buồn cười ... Sáng hôm nọ chở ông bạn đi mua thẻ Sim, đến trước cửa tiệm, tự nhiên mình đứng cởi áo ... thay vì cởi nón bảo hiểm! Đến cái khuy áo cuối cùng mới chợt nhớ ra.Tí nữa ở trần!
Tuần trước bạn mời đi ăn tiệm ... Mình gửi xe máy bên kia đường, chỉ qua đường là đến, nhưng khi ăn xong tìm xe không thấy vội kêu mất xe, khiến chủ tớ nháo nhào đi tìm mặt mày tái mét ... mãi sau mới nhớ ra đã gửi chỗ khác ... Mình đành xin lỗi rồi đi vội !
Sáng qua thì mất nguyên chùm khóa xe lẫn chìa khóa nhà ... hoàn toàn không biết để đâu, cũng chỉ mới ngồi cà phê sáng với bạn bè đây thôi và xe còn đậu đó!
Chuyện gì thế này? Tuổi già ập đến mau như tên bắn làm nhớ nhớ quên quên vậy sao? Làm gì đến nỗi ???
Thỉnh thoảng còn mất tiền khi mua bán, chỉ mới đây thôi! Mình đưa tiền chẵn người ta thối lại không đủ! Thiếu! có khi thiếu hẳn tờ năm chục một trăm! Về nhà suy nghĩ mãi mới biết!
Giờ ra đường hay bị gạ bán những món đồ dỏm thường xuyên hơn!
Đi đâu cũng hay bị hỏi "Ông năm nay bao nhiêu rồi ạ?" "đẹp lão quá!" ... Vâng! Cảm ơn nhiều.
Nhưng bắt đầu lú lẫn rồi chăng !?
Cũng bình thường! Ở tuổi cổ lai hi.
Nhưng khi xưa còn trẻ mình cũng thường xuyên mất mắt kính, bật lửa, ô dù, áo khoác, mỗi năm ít nhất một vài thứ, có lần tháo đồng hồ rửa tay trong cà phê rồi bỏ đấy, về đến nhà mới nhớ.
Chuyện sáng dậy đi làm không khóa cửa trong cửa ngoài, vườn để mở toang hoang, lên xe chạy một mạch không phải hiếm!
Có lần cô em gởi món tiền vào tài khoản mà hôm sau đã quên mất thủ phạm ... cứ tưởng tiền trên trời rơi xuống!
Nhiều khi bán tranh, ai đã thanh toán hết chưa cũng quên quên nhớ nhớ ... rồi không dám hỏi, không dám đòi.
Một chuyện khá hi hữu ... trước khi về VN, mình gởi nhà ông bạn bên Paris chiếc xe Citroen BX ... rồi quên bẵng ... mười năm sau người ta nói mới biết! Vì xe đã được đem bán ve chai! 🙃

Như vậy không phải mình lú lẫn tuổi già mà từ lúc trẻ đã thế ... mình có tật đãng trí. Quên trước quên sau. Nhưng sao mình lại nhớ rất rõ nhiều chuyện xa xưa, xa lắc xa lơ!
Hình ảnh nằm ôm chai sữa bú bằng hai tay dưới tia nắng nghiêng xuyên qua cửa sổ, nắng sớm rọi vào người làm mình ngứa ngáy khó chịu ... cảm giác vẫn y nguyên. Lúc đó mới chừng hai ba tuổi! Sau này hỏi lại Mẹ cũng bảo đúng nhà ở khu Vườn Chuối!
Và con Lược bế em, thích vạch vú cho em bú tí ... mà nó mới mười lăm mười sáu, độc thân làm gì có sữa?
Có người bảo con người chỉ nhớ những gì mình thích nhớ?
Nhiều khi quên dần đi cho đến lúc chết vậy mà hay!
Có thể thành một đề tài nghiên cứu triết học nghiêm túc cho sinh viên văn khoa chứ không phải chơi!

Ký Ức Là Một Hiện Tượng Tâm Lý, Sinh Lý Hay Một Hiện Tượng Xã Hội?


SG 17/02/2019




26
Viết để làm gì?
Người Việt Nam nào mà chẳng làm thơ? Nên hồi trẻ đôi khi mình cũng song thất lục bát ... lục nồi giữa đêm khuya. Chán thì ba hoa tứ tuyệt, thất ngôn bát cú ... tối tối vắt chân chữ ngũ nằm nghe đài em gái Dạ Lan hay ngâm thơ Hồ Điệp ... Cái thời lún phún râu xanh ấy sao mà lãng mạn thơ ngây. Chỉ thèm yêu hoặc thất tình để có Thơ và thường là giả vờ như thật! Yêu đơn phương, thất tình một mình và tự tử bằng bia rượu lẻ tẻ vài lần mà không chết !
Ôi ! sao mà thi vị. Chả trách có người làm thơ tán gái cả đời mà không chán.
Nhưng đến khi có tình yêu thật sự thì mới biết xấu hổ vì sự thật nó khác thơ và khác rất xa nên mình ... đem nhóm lửa vo gạo nấu cơm tất!
Nhưng đốt đi rồi để lại chuyển sang viết ca khúc, vì mình cũng thích nhạc. Viết ca khúc loại giống giống như Lê Uyên Phương ... nghĩa là cũng lầy lội trên ngón tay hay trong cuộc đời của chúng ta chúng mình... loại giống giống như Ngô Thụy Miên của thời Paris có gì hay ho ko em...
Cho đến khi gặp TCS ở quán Văn thì mình ... bí! Vì nhạc và lời của ông này thật lạ, không giống ai, rất đặc sắc, một thứ nhạc ma mị đã dập tắt giấc mơ dài một thời ham tự biên tự diễn. Và như thế tất cả những trường canh điệp khúc của mình đã tưng bừng theo nhau đi vào ... quên lãng!
Cũng may, kể từ đó mình quay về với chính mình, với hội họa, với nỗi ham mê từ thuở bé. Một thú chơi mà nội dung hình thức chỉ là một, bất khả phân ly với ý nghĩa chung là đường nét và màu sắc. Là cảm mà không cần hiểu. Không phải dụng công cầy bừa như thơ văn dù vẫn phải đổ mồ hôi sôi nước mắt!
Cũng là trời phú cho ai cái gì thì người nấy hưởng! Thế thôi!
Cũng kể từ đó mình chỉ chơi một mình, ngồi với khung vải trắng, đối diện với bức tường vô tri, vô cực, mong tạo cho nó một hồn phách biệt lập nhiều khi hoàn toàn không chủ đích ... và sướng vô cùng!
Thỉnh thoảng thấy sân bên cạnh các bạn văn lập đội vui vẻ rủ sang chơi, mình cũng trèo sang cố giữ cho khung văn đội nhà ko bị thủng lưới ... nhưng bạn văn giỏi quá ... chịu không thấu ... toàn hạng sắp giựt giải Nobel ... chứ không phải Nô bút!

Có điều ... mình quên hẳn chuyện Thơ từ dạo đó! nếu có đọc thì chỉ đọc thơ Pháp và qua loa thơ Việt ... Cho đến hôm nay bỗng thấy nổ ra chuyện giải thơ Văn Việt ... chuyện ở xứ Đông Lào ... cũng chỉ là chuyện mới cũ, hình thức và nội dung... phê bình và ném đá ... đâu là ê a vần vè đâu là bí hiểm hũ nút? Và chuyện thẩm thấu tùy lương tâm tùy mạng mỡ của bạn đọc.
Với câu hỏi ngàn đời vẫn thế : Ta viết để làm gì?

Nhưng thôi ... biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe nhá!

Sài gòn 15/3/2019






27

Hát cho nhau nghe!
Người đàn bà bước lên sân khấu trong điệu nhạc nhún nhẩy xập xình:
"Đêm qua mơ dáng em đang ôm đàn dìu muôn tiếng tơ ... không gian trầm lắng như âu yếm ru ai trong giấc mơ ...mái tóc nhẹ rung...trăng vờn làn sóng..."
Đây là lời hát bài Dư Âm với điệu Slow Rumba của thời tiền chiến, du dương và lãng mạn mình vừa được nghe tối nay, với rất nhiều kỷ niệm lãng đãng xa xưa hiện về như một người tình cũ.
Tối nay có cậu em từ Hà Nội vào chơi mời đi phòng trà nghe nhạc. Đã từ khá lâu mình không còn biết đến sự mờ ảo chớp nháy đèn màu của sân khấu về đêm ... nên có cảm giác vừa xa lạ ... vừa rất quen.

Lạ so với những phòng trà nhạc trẻ, có nhạc "sống" nổi tiếng của Sài gòn khi xưa.
Cuối những năm 60 thế kỷ trước, mình cũng theo bạn bè cuối tuần tập tễnh ăn chơi ở những phòng trà Tự Do nơi có ban nhạc trẻ Blue Jet, với Thái Hiền cô con gái út còn bé của nhạc sĩ Phạm Duy lúc đó đã lên sân khấu, hoặc phòng trà Queen Bee trước rạp Rex đường Lê Lợi có anh em tay đàn guitar cự phách Tambicanou, hay Đêm Màu Hồng cuối đường Nguyễn Huệ hình như gia đình nhạc sĩ Phạm Đình Chương làm chủ, gần bến Bạch Đằng. Thỉnh thoảng còn vào Maxim's cạnh Hotel Majestic nghe nhạc và "nhảy đầm", túi áo lúc nào cũng cắm vài điếu cigarillos.
Lạ nhưng cũng quen với không khí của Sài gòn cách đây hơn nửa thế kỷ! Thời mà khu trung tâm có khá nhiều quán Bar xanh đỏ rượu bia và lính tráng ngoại quốc.
Maxim's trên đường Tự Do của giới phong lưu thời xưa vẫn còn đó, nhưng nay tên đường đã đổi thành Đồng Khởi ... ngọn nguồn của những câu vè dân gian lưu truyền một thời: "Nam Kỳ Khởi Nghĩa tiêu Công Lý. Đồng Khởi vùng lên mất Tự Do"
Tối nay mình la cà với những bạn văn nghệ sĩ gốc Bắc. Gọi là Bắc kỳ chín nút đi Sàigon by night với Bắc kỳ 2 nút, 5 nút ... Mọi người cười đùa thoải mái rồi dắt nhau vào một phòng trà ca nhạc sau bữa ăn tối với món bún chả chính hiệu Hà Nội!
Lạ lẫm cũng vì khu Cộng Hòa mình ít có dịp đặt chân đến ... một khu phố nghe đâu mới hình thành từ sau 75 với toàn người Bắc. 90% Bắc, đa phần là giới quân đội được phân lô cấp nền để xây nhà.
Đường xá nơi đây rộng rãi, nhà cửa đã mọc lên ùn ùn với những hàng quán cũng gốc Bắc, thịt chó, giả cầy, bún đậu mắm tôm, phở gà Tràng An, phở bò Lý Quốc Sư có đủ, và những khu thương mại sáng choang, đông đúc kẹt xe kẹt người!
Phòng trà tối nay gọi là "phòng trà ca nhạc" nhưng không có ca sĩ chuyên nghiệp, không có ban nhạc sống mà chỉ có độc nhất một nghệ sĩ đàn orgue, đệm cho tất cả những ai muốn "thể hiện" giọng ca vàng oanh ... gọi là hát, hay "hét" cho nhau nghe đều được và có lý!
Cũng may tối nay mọi người đều hát hay như ca sĩ, hình như toàn khách quen và đã được tập dượt ngân nga nhiều lần với máy Karaoke ... Ai lên hát ...có dở mấy cũng được rất nhiều người ngồi dưới chạy đến tặng hoa bằng nhựa... đủ màu sắc! và vỗ tay tán thưởng nồng nhiệt thật vui.
Dĩ nhiên có người đứng quay phim từ xa cho các cặp "múa đôi" biểu diễn. Hình như mọi người cũng có tập dượt khá kỹ nên cũng lả lướt thướt tha như trước sân tượng đài Lý Thái Tổ ngoài ấy. Cũng tựa vai nghiêng bên này, giơ tay phất bên kia, ngoáy mông rất điệu nghệ!
Mình chỉ còn biết ngồi nhìn và "thán phục" vì bây giờ yếu tim không nhảy được nữa!
Mọi người nhảy nhót vui chơi hồn nhiên như thời còn son trẻ dù đã luống tuổi, toàn u sáu mươi bảy mươi, nhưng có sao đâu ?... hát với nhau, vui với nhau thôi mà!
Có điều rất lạ ... từ đầu đến cuối không ai hát một bản nhạc cách mạng nào ... chẳng có anh em nào trên chiếc xe tăng ... chẳng có anh nào nhìn thẳng cô ca sĩ mà bắn ... mà hát toàn nhạc vàng nhạc xanh nhạc tiền chiến ... Mình cố tình xúi cậu em hát một bài nhạc đỏ xem sao!
Cũng từng là lính bộ đội, nó nhìn mình lí nhí thử giọng một ca khúc giải phóng ... "gặp em trên cao lộng gió, rừng Trường Sơn ào ào lá đỏ... Em đứng, đứng ở bên đường .... ơ ơ ơ ... anh điên rồi à! thôi đi!"
Chả bù hôm trước ngồi chung bàn với một ông nhạc sĩ chuyên nghiệp có râu mép, thần tượng khá nổi tiếng của nhạc Rock định hướng thời dinh dưỡng... Vừa mới nghe nhà bên cạnh vang lên điệu Bolero của miền Nam trước 75, đã vội nhăn mặt dị ứng rủ đi nơi khác! Và để nghe anh ta kể chuyện dông dài về nền thơ nhạc của chính mình đang bị thiên hạ bỏ quên!

Thôi nhé! hẹn gặp nhé ... giữa Sài gòn!


PN. Sg 03/05/2019




28

Thú chơi tranh
Nhân dịp xem bộ sưu tập khá "nặng cân" nghiêng về phía Bắc của người bạn quen biết từ lâu và đọc những bài viết tâm huyết của anh, mình nghiệm ra vài điều!
Ai đã bảo thế giới chỉ có hai loại họa sĩ thôi nhỉ?
Loại vẽ tranh ... đã bán!
và loại bán tranh ... đã vẽ!
Loại lý luận giỏi nhưng sáng tác tầm tầm như mọi người thì nhiều. Cũng có tên tuổi nhờ một hay hai "bà đỡ" mát tay!
Chẳng cần nói đến lý thuyết xa xôi hay lịch sử nghệ thuật gì gì ở đây vì sách tham khảo tiếng việt hay bằng ngoại ngữ cũng đầy rẫy!
Nhưng hiện nay ở VN đang hình thành một thị trường tranh ảnh mới mẻ, khá vui vẻ và lạ kỳ ... Người chơi tranh giầu có chỉ tìm mua loại tranh thật đắt hoặc khá đắt từ vài chục nghìn đô la trở lên. Rẻ rẻ không thèm mua vì treo nó phí chỗ ... không gian chỉ bấy nhiêu đó!
Họ không treo tranh vì sở thích nghệ thuật hay vì yêu chuộng một nhân tài nào cả... mà hình như vì muốn trám một lỗ hổng trên tường bằng một vật gì đó thật đắt tiền ! Và họ có tiền. Rất nhiều tiền.
Như mua một chiếc xe hơi giá bán gấp ba lần nước ngoài, mạ vàng, chỉ để thỉnh thoảng nổ máy chạy 30km một giờ trong thành phố!
Như khu mình ở hiện nay, trên khoảnh đất chừng ngàn mét vuông đang mọc lên một biệt thự cổ, kiên cố, kiến trúc kiểu Pháp, trạm trổ chằng chịt như lâu đài Versailles. Vây tường kín mít với cổng cao hơn năm thước, rườm rà nhiêu khê nhưng chứng tỏ gia chủ rất giàu có và kém văn hóa.
Ai có muốn tự vẫn như cụ Hoàng Diệu ở cổng thành HN khi xưa cũng khó mà với tới!
Dĩ nhiên nói đến thị trường thì phải nói đến tiền ... Nhưng đồng tiền ảnh hưởng thế nào đến nghệ thuật và nhân cách người sáng tác lại là chuyện khác ... Có khi bán được tranh vì tranh đẹp nhất làng Thơ hay làng Nhạc! Người ta mua vì tình bạn chứ ko phải vì nghệ thuật, thì cũng chẳng chết ai!
Có họa sĩ treo giá tranh cả trăm ngàn đô với bút pháp nhập nhằng từ thế kỷ trước ... nhiều khi chỉ nhờ môi giới làm giá như thị trường nhà đất?
Cách đây nhiều năm, một họa sĩ thân quen tuyên bố đã xây được nhà ở cho vợ con chỉ bằng giấy dó! Nói oai lên nhưng sự thật là thế ở cái thời bao cấp mới mở cửa, giới vẽ vời được tự do hơn giới viết lách, họ sống và làm việc một cách lương thiện ...dù có vài người làm tranh nhái, tranh giả chữ ký bán ra nước ngoài ai cũng biết! Nhưng gậy ông sẽ đập lưng ông!
Dù sao người bán người mua một tác phẩm nghệ thuật vẫn phải qua trung gian của đồng tiền nhưng đồng tiền là con dao hai lưỡi, nó có thể đâm toạc nghệ thuật, lương tâm và nhân cách mọi nghệ sĩ.
Mới đây nghe ông vua cà phê hỏi anh em thiện lành "tiền nhiều để làm gì?" Nếu không phải lên đồng một cách vĩ cuồng thì xây dựng một bảo tàng với những tác phẩm nghệ thuật để đời cho đất nước thì hay biết mấy! Lúc đó mới thực là vô giá!
Ông bạn gặp hôm nay là người biết "chơi tranh" với một tấm lòng ưu ái ! Rất hiếm thời buổi này!


Sg 14/04/2019




29
Vành Khuyên
Hồi xưa còn bé mình rất thích nuôi súc vật, nuôi chó nuôi mèo là chuyện bình thường. Mình nuôi cả gà đá, Cá Phướn, Cá Xiêm, Cá Vàng, Bồ Câu Nhật, nuôi Két, nuôi Rùa, nuôi đủ loại chim, nói chung là Thích nuôi đủ thứ. Không nuôi thì thôi mà nuôi thì thương vô cùng.
Nuôi con vật nào một thời gian từ bé đến lớn nó cũng gắn bó tình cảm với mình. Cũng biết vui biết buồn và khi chúng chết đi, mình cũng đau khổ nhớ nhung cả tháng.
Con Cá Vàng nhìn thấy mình bước đến nó cũng nhào lên lộn xuống vẫy vùng vui mừng đòi ăn. Dù không biết nói nó vẫn nhận ra được người thân.
Nuôi con Heo Tộc ủn ỉn trong nhà, tắm rửa sạch sẽ cho nó một thời gian nó sẽ nhìn mình bằng cặp mắt rất "người" để rồi mình không dám giết thịt nó nữa.
Có lần phải nuôi hai con gà con mới nở vì gà mẹ bị chó đuổi thế nào rơi xuống giếng, chết đuối. Tối tối úp gà con dưới cái mũ nỉ như được mẹ ấp, ngày thả ra, bắt ruồi cho chúng ăn, vậy mà cứ lớn phổng và cả ngày lon ton chạy theo mình, ngồi đâu chúng cũng nhẩy lên đùi lên vai vì mình đã trở thành gà mẹ yêu quý.
Nuôi mấy chú gà lớn lên thương như bạn bè anh em nên không cho mẹ làm thịt, bán đi lấy tiền thì cũng chẳng nỡ vì được bao nhiêu? Hai anh gà đang béo tốt vui vẻ rong chơi, một đêm trộm vào sân mở cửa chuồng bẻ cổ bắt mất. Cả hai đứa chết không kịp kêu một tiếng. Mình khóc thương mất mấy ngày không biết bắt đền ai.
Có lần la cà qua Chợ Cũ đường Hàm Nghi mình mua được một chú chim Vành Khuyên có bộ lông rất lạ, màu lục lá mạ đậm trên lưng ngả vàng dần xuống dưới bụng, đặc biệt có chùm lông màu cam dưới cổ như hình giọt nước. Mắt khoen trắng nên có tên Vành Khuyên? Nhìn nó nhảy nhót trong lồng sơn đỏ cánh gián thật đẹp. Mình mê quá, móc hết túi tiền học sinh mua về. Yêu nó vô cùng. Đi học chỉ mong mau tan trường để về nhà nhìn ngắm, cho nó ăn, sợ nó đói!
Thời xưa đi học chỉ nửa buổi, còn lại tha hồ rong chơi, làm bài thầy cô cho là đủ, ko như bây giờ, nên mình có nhiều thời gian cho chim muông cá cảnh.
Nhưng lạ quá, Vành Khuyên nuôi được vài tuần thì chùm lông màu cam dưới cổ mất màu trở thành vàng chanh!
Hóa ra chú Vành Khuyên này bị họ tô thêm màu để bắt mắt người mua. Giống như Gà Ô đen, đuôi cong vút với mào đỏ chót, nuôi vài tháng trở thành Gà Tre bẩy màu, ngũ sắc!
Dẫu sao mình vẫn thương chú chim Vành Khuyên của mình quá đỗi, mỗi ngày chỉ một khoanh chuối tiêu, vài con Cào Cào bán sẵn, một lưng nước sạch, và một chậu nước bé xíu cho chàng tắm táp, sáng ra nghe chim chíp nhảy nhót mình đã thấy vui ... dù dạo đó Vành Khuyên chưa biết hót.
Trưa nào đi học về Vành Khuyên nhìn thấy mình ngoài cổng, từ xa, nó đã bay lồng lộn trong lồng, tung tăng nhẩy chỗ nọ qua chỗ kia, nó mừng vì biết sắp được ăn no tắm mát.

Hồi đó trong sân nhà mình có một cây Nhãn, cành lá xum xuê phủ lên cả nóc nhà... cũng chỉ cao vài mét. Mình nẩy ý muốn cho Vành Khuyên tự do, cho nó lên cây tha hồ bay nhẩy tìm thức ăn một mình ... nhưng ko biết nó có nhớ đường bay về ko? Do dự mất mấy ngày ... Cuối cùng mình quyết định mở cửa lồng chim, nếu Vành Khuyên không quay lại thì coi như thả chú ấy về với trời xanh, có đàn có bạn và cuộc sống tự do bay nhẩy.
Minh để cửa mở nhưng ngày đầu Vành Khuyên ko chịu bay ra, mãi hôm sau mới rón rén đậu lên khung cửa, nhìn ngó một hồi khoảng trời bao la mây nước, rồi vụt bay lên cao, không thấy đâu nữa.
Một ngày trôi qua, đã tưởng Vành Khuyên bay đi mất, nhưng chiều hôm sau chú trở về, mình nghe thấy tiếng gọi chiêm chiếp trong tàng lá, càng lúc càng gần rồi Khuyên Vàng hiện ra, ngập ngừng đôi chút để nhận diện nơi chốn rồi chú nhảy vào lồng uống nước. Vành Khuyên đã ngủ qua đêm ở đâu đó mà vẫn nhớ đường về. Chú giỏi thật!
Từ buổi đó mình treo lồng chim lên cây Nhãn, một nơi cố định để Vành Khuyên quen đường đi lối vào.
Và như thế được hơn nửa tháng, chú sống tự do ra vào bay nhảy tùy thích không phải kiếp chim lồng cá chậu.

Một buổi chiều, mình mở cửa lồng cho Vành Khuyên ra ngoài lúc trời gần hết nắng. Chú vui mừng tung tăng bay ra tìm sâu bọ, chuyền thoăn thoắt từ nhánh nọ sang cành kia, thỉnh thoảng chíp lên một tiếng reo vui nhưng không bay lên cao, có lẽ lần đâu tiên chú nhảy nhót lên mái nhà ... Và mình chỉ nghe một tiếng chim kêu thất thanh rồi tắc nghẹn. Nhìn lên thấy Vành Khuyên đang nằm gọn giữa hai hàm răng nhọn hoắt của con Mèo Mướp nhà ai. Chân Vành Khuyên vẫn còn đang dẫy đạp... chú càng dẫy đạp mèo càng cắn chặt ... hai chân Vành Khuyên chợt duỗi thẳng và mèo phóng lên mái nhà chạy mất.
Vành Khuyên chưa kịp biết chuyện gì xẩy ra thì đời đã tắt.

Năm đó mình 12 tuổi và nhớ Vành Khuyên cho đến tận bây giờ!

Sài gòn 04.6.2019




30
Mất tiền!

Ai cũng mất tiền ít nhất một lần trong đời. Mất vì tình cờ đánh rơi, vì bị đánh cắp, bị đánh lừa, đánh cướp. Mất ít mất nhiều ...
Có người mất luôn cả mạng sống vì tiếc của đánh nhau giành dựt với cướp !... của ko đi "thay" mà đi "theo" người luôn qua bên kia thế giới, như mới đây ở

Bolsa. Cho nên có rất nhiều kiểu mất tiền!
Có người mất tiền để đổi lấy tình, lấy trái tim của một nàng chân ngắn chân dài nào đó, mất tiền mua bằng cấp, mua huy chương, mua lon mua lá, mất tiền mua danh hão cho mình, mua điểm cho con cái để làm quan, rồi thành quan tham ko cách nào khác được ở VN.
Và cũng có rất nhiều cách để mất tiền. Mất tiền có lý do chính đáng và ko chính đáng. Mất tiền nhưng lại có lợi chứ ko lỗ. Nghĩa là lấy lỗ làm lãi như kinh tế quốc doanh, như EVN, như Bộ Công Thương v.v. Lỗ cho đất nước và Lãi cho bọn lưu manh... nhưng thôi mình lan man lạc đề mất rồi! Xin lỗi tách cf nhé!
Nhưng it ai đánh mất tiền vì đãng trí rồi được trả lại như mình sáng nay. Mình đánh rơi cái ví tiền từ sáng khi uống cf với họa sĩ TC, đến tối trước khi đi ngủ mới biết. Trong ví có hơn hai ngàn tiền mặt gồm cả tiền con trai gửi để mua máy. Cả đêm tiếc hùi hụi. Hôm sau trở lại, bà chủ xinh đẹp của tiệm "Cà Phê Đen Đá" đã nhặt được và giữ hộ! Thật may mắn và hiếm có! Mất ví ở bất cứ chỗ nào với vài ngàn đô như thế, nếu tìm lại được cũng chỉ là cái ví trống ko! Hôm nay bà chủ đưa lại cái ví tiền còn nguyên khi mình nói đúng tên Master Card.
Kết luận: có mất bao nhiêu tiền cũng ko mua được sự lương thiện và nhân cách của một con người. Mất những đặc tính giá trị đó là mất tất cả, mất sạch sành sanh. Mất hết!
Cảm ơn bà chủ "Cà Phê Đen Đá" ở Bolsa mà mình chưa biết tên.

Bolsa 15/8/2019



31
Một sự thật.
Đã định ko mở phây búc để thảnh thơi chu du thiên hạ, để mặc mọi sự ngoài tai mình đưa con đi học rồi đi chơi. Nhưng cả tuần vẫn chưa thích ứng được giờ giấc, ngày đêm đảo lộn khiến người mệt mỏi, thế mới biết ko phải muốn gì được nấy!
Sáng sáng vẫn phải đọc vài tờ báo với ly cà phê như một thói quen cố hữu, mình lại vào facebook.
Nhiều người bảo fb là thế giớ ảo chơi làm gì mất thời giờ, nhưng ngày càng thấy nó ko ảo hơn tiểu thuyết thơ văn đầy hư cấu, nó cũng chẳng thay thế được bất cứ bộ môn nghệ thuật nào. Nó chỉ là facebook.
Vào fb là để đi tìm một sự thật nhất định nào đó, những mong nhận diện một sự chân thực trong từng trang viết cá nhân hay lời nói giá trị đại diện cho ý thức của cả một cộng đồng xã hội.
Sáng nay mình đã nhìn thấy qua một nụ cười thật hồn nhiên của Nguyễn Đặng Minh Mẫn, người thiếu nữ vừa bị tù giam 8 năm vì dám nói Trường Sa Hoàng Sa là của VN. Một sự thật ko thể thật hơn!
Lấy gì để đền bù và trả lại thời gian tuổi thanh xuân đã mất của người con gái ấy???
Đem bỏ tù một sự thật, đau đớn thay!

Bolsa 3/8/2019



32
Xin lỗi văn học.

Dạo này sáng sáng mình ít ngồi café vì bận nhiều việc, chẳng có thời gian nói chuyện để tách cà phê buồn tủi lạnh tanh. Nhưng hôm nay mới đọc được trên fb một bài viết có thiện chí kêu gọi hòa giải hòa hợp dân tộc của một phây nhân nổi tiếng, nhưng chưa từng gặp mặt. Một bài viết chân tình cảm động mong muốn hòa giải dân tộc sẽ/phải là sứ mệnh của văn học. Và xa hơn nữa có ý kiến cho rằng chẳng cần làm gì cả, hãy để cho văn học tự giải quyết mâu thuẫn với nhau rồi thì sẽ ổn ... rồi cũng đi đến hòa giải hòa hợp thôi ! Nghe cũng vui vui vì toàn những người cầm bút lâu năm tung hoành chiến trận có chính kiến tư tưởng đàng hoàng chứ ko phải ngu ngơ bậy bạ.

Nghe cũng lạc quan vì nếu văn học làm được cái việc ...Từ ấy, tất cả nhân gian là một vườn hoa lá, rất đậm hương và rộn ràng tiếng chim. Dĩ nhiên ko còn cái cảnh lý lịch người ghét người, sống để chèn ép nhau thì còn gì bằng? Tức khắc là hòa giải hòa hợp cả hai tay hai chân và ôm hôn xí xóa tất cả thôi!

Nếu một ngày lang thang trên đường phố Hà Nội mà ko còn cảm thấy rực rỡ chiến công hay sôi sục Ba Đình lịch sử gì gì nữa thì chắc hẳn văn nhân đã hòa hợp để chỉ còn thấy tấp nập cảnh Hoàn Kiếm Đồng Xuân náo nức ...

Nếu một ngày Sài Gòn chỉ là Sài Gòn thôi chứ ko là gì khác và người ta quét sạch đường phố cho cụ già em bé ko còn phải lo sợ nghe cướp nhà cướp đất đêm đêm, thì văn nhân hẳn đã hòa giải với quá khứ của chính mình chứ chẳng cần đâu xa.

Nếu một ngày văn học ko còn nhắc đến Mậu Thân như một chiến thắng lẫy lừng chấn động tim gan của hàng ngàn nạn nhân bị vùi xác oan uổng thì văn nhân và cả nước đã hòa đồng từ Nam chí Bắc. Mọi người chỉ thấy mưa sa sương mờ trên Thành cổ mà ko còn hàng hàng lớp lớp cờ đỏ tung bay.

Không còn lớp lớp cờ đỏ tung bay!

Hãy xin lỗi lịch sử, xin lỗi văn chương chữ nghĩa, xin lỗi các mẹ già em thơ và tất cả nạn nhân của quá khứ!

Hòa giải hòa hợp dân tộc sẽ đến và lúc đó người VN chắc chắn sẽ bước qua lời nguyền.

Sg 14/7/2019



33

Mắt xích
Thấm thoát 18 năm, nhiều người hỏi mình tại sao lại về, về làm gì? Khi ai cũng muốn ra đi. Sống bên kia sướng thế mà ko biết hay vì yêu "quê hương như yêu chùm khế ngọt"? Thực tình chẳng biết trả lời thế nào nên đành im lặng từ bấy lâu.

Sống ở Pháp hơn 30 năm, kể cũng sắp thành tinh, biết ăn fromage như Tây biết ăn mắm ruốc, nhìn lên ko bằng ai, nhìn xuống ko ai bằng mình, yên ổn chẳng thiếu thứ gì tự nhiên bỏ tất cả để về VN. Hay hắn là thành phần cộng sản nòi, con ông cháu cha về để chia chác gia tài bổng lộc? Phải có gì rất ưu đãi đang chờ đón ... bạn bè bất ngờ và ngạc nhiên là phải!

Hôm nay xin nói thật, sắp ngày sinh nhật 18 tuổi của cậu con trai duy nhất. Năm đó mình chỉ có ý định về chơi, thăm gia đình bố mẹ vào dịp Tết với visa ba tháng. Trong túi chỉ có hơn hai chục ngàn đô la. Gặp lúc ông cụ ốm nặng, mẹ già cũng đã 80. Nên nấn ná ở lại. Và cuộc sống đưa đẩy tạm trú làm ăn cho đến tận bây giờ. Sự thật là thế! Đơn giản.

Nửa năm sau ông cụ mất, mười lăm năm sau bà cụ cũng qua đời và vài ngày nữa con trai đã 18 tuổi.

Cái tuổi phải bước chân vào đời như mình cách đây nửa thể kỷ. Khởi sự một vòng xoay khác đang háo hức chuyển động với mọi bất trắc của cuộc sống. Hóa ra mỗi người chỉ là một vòng đời móc vào nhau như mắt xích, chỉ là một chuỗi buồn vui tiếp nối ko ngừng, hạnh phúc và đau khổ triền miên ko dứt.

Và trên hết vẫn là tình yêu tình người.

18 năm. Mình vẫn chỉ là người đang tạm trú trên quê hương!

SG 23.6.2019




34

Người muôn năm cũ.
Sài gòn mùa hè năm đó nóng bức nhưng chiều chiều thường có những ngọn gió từ kênh Nhiêu Lộc tạt qua, cũng làm vơi đi không khí ngột ngạt trong cái xóm nhỏ ở khu Tân Định. Những ngọn gió mát mọi người đều dễ dàng cảm thấy trên da thịt nhưng cái mùi sình lầy nước đọng từ con kênh đen ngòm lan tỏa khắp nơi thì không ai ngửi thấy... mà chỉ có mình mình. Khổ cho cái mũi từ phương Tây mang về là thế! Có người đùa bảo đích xác là mùi "quê hương", hít thở mãi rồi cũng quen thôi! Không ngửi thấy gì nữa!

Cái xóm bình dân này nằm ngay góc đường Trần Quang Khải với Hai Bà Trưng. Sâu vào trong là Xóm Chùa hướng ra kênh Nhiêu Lộc. Ngược ra ngoài là đường lớn, đi bộ mươi phút là đến chợ Tân Định để đến nhà Đinh Cường ...Và chắc chắn ở xưởng vẽ họa sĩ ĐC sẽ dễ thở hơn nhiều!

Dạo đó tối tối mình hay qua nhà Đinh Cường chơi và rủ anh đi ăn cháo trắng hột vịt muối với dưa mắm ... cũng chỉ đi bộ lòng vòng khu chợ để có dịp la cà quán xá. Và tối hôm đó, tình cờ mình gặp một người biết tên nhưng chưa bao giờ gặp mặt, nhà thơ Tô Thùy Yên. Một cây bút chủ chốt của nhóm Sáng Tạo cùng với Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Doãn Quốc Sỹ v.v trước 75.
Xưởng vẽ Đinh Cường là nơi tụ hội nhiều văn nghệ sĩ miền Nam nhất lúc đó, đến đây có thể gặp tất cả. Ban ngày thường lui tới là Trịnh Công Sơn, Trịnh Cung, Đỗ Quang Em ... tối tối có mặt Tô Thùy Yên, Bùi Giáng. Ai cũng thân với họa sĩ Đinh Cường vốn người hiền lành chất phác.

Đinh Cường giới thiệu TTY mới ở tù ra, mới "cải tạo" về. Anh nhổm người bắt tay thân thiện không nói gì, chỉ ngồi trầm ngâm hút thuốc. Áo trắng quần đen. Dạo đó mình chỉ biết TTY là tác giả bài "Chiều trên phá Tam Giang" nổi tiếng đươc phổ nhạc với giọng hát Nhật Trường, một giọng hát mình không thích lắm. Anh ngồi đó với dáng người gầy gầy, mặt mày hốc hác, quay lưng lại với ánh đèn Néon và tóc còn đen nhánh.
Đinh Cường bảo PN ở Paris về anh mới nhìn mình và hỏi chuyện, có vẻ quan tâm nhiều đến đời sống và xã hội tây phương. TTY thích nói chuyện xoay quanh vài nhà văn, nhà thơ Pháp khi biết mình cũng học văn khoa rồi bảo anh mới dịch xong quyển "L' Amant" của Marguerite Duras, hứa hôm nào sẽ đưa mình đọc bản thảo, xem có in được chăng? TTY là người ít nói nhưng thích đặt nhiều câu hỏi, thẳng thắn, tế nhị. Có vẻ không muốn nhắc lại giai đoạn gian truân khổ ải anh vừa trải qua ... hay vì e ngại chưa muốn thổ lộ với người xa lạ mới gặp? Chuyện "học tập cải tạo" anh đều tránh né!
Những buổi tối ấy thường chấm dứt bên bát cháo trắng bốc hơi với hột vịt muối. Không bia bọt và ai về nhà nấy, chay tịnh vì mọi người đều nghèo rớt mồng tơi. Dạo đó văn nghệ sĩ trí thức miền Nam chỉ ngồi vỉa hè và chạy kiếm ăn từng bữa. Đa số còn dựa vào sự tần tảo của vợ con. Các bà các chị buôn qua bán lại rất giỏi trong thời kỳ "đổi mới". Họa sĩ thỉnh thoảng bán được bức tranh giá rẻ đã là đại tiệc. Mình biết, có những điều không cần nói ra, chỉ cần im lặng, nhưng hiểu nhau tận đáy lòng...

Lần cuối gặp TTY năm đó ở nhà ĐC, một hôm có mặt Bùi Giáng, không nghe anh nói gì về quyển "L' Amant" đã dịch và chỉ ngồi nghe Bùi Giáng đọc thơ vô lượng viết tặng nàng Brigitte Bardot, Ôi Brigitte Bardot nàng minh tinh màn bạc Pháp với bộ ngực nẩy lửa! Bùi Giáng đọc thơ rồi chép ra giấy nhờ mình mang sang Pháp. Suốt buổi tối TTY chỉ ngồi nghe chuyện và cười buồn nhiều hơn vui. Anh thân với ĐC, thường lui tới xưởng vẽ chép thơ lên những mảnh giấy trắng treo lên tường như những câu đối, với nét chữ bay bướm thật đẹp.

Rồi gia đình họa sĩ Đinh Cường chuẩn bị đi nước ngoài, vài năm sau thi sĩ TTY cũng ra đi theo diện HO, mình định cư ở Pháp.

Bẵng đi 25 năm sau mình mới gặp lại TTY ở Sài gòn, một dịp anh trở về thăm quê hương. Cùng lúc mình cũng có mặt ở VN. Lần đó mình đã làm dấu tay bằng cà phê cho anh ... Anh đã vui vẻ, tóc muối tiêu, hoạt bát hơn, kể chuyện nhiều hơn và ghi lên giấy dấu vân tay:

Bao giờ, cho đến bao giờ nữa
Em gánh vui về họp chợ đông


Tiếc là không ghi hai câu sau:


Lòng ngát như hoa còn kịp buổi
Áo c
hưa ai giữ để xin buông

Thời gian đó TTY đã kịp xuất bản hai tập thơ tuyển "Ta Về" và "Thắp Tạ" ở hải ngoại mà mình có được đọc. Khác với Thanh Tâm Tuyền đã bỏ hẳn thơ, ngưng sáng tác và im lặng cho tới lúc chết!

Tối nay nghe tin TTY qua đời vì bị nhồi máu cơ tim ... một quả "tim lớn" đã ngừng đập. Mình chợt nhớ tới quyển sách anh dịch "Người Tinh" vẫn chưa cho xem ... sách có được xuất bản ko?
Và dấu tay Tô Thùy Yên còn đó, dấu tay Đinh Cường vẫn còn đây! Riêng lá thư tình của thi sĩ Bùi Giáng gởi Brigitte Bardot thì vẫn chưa đến tay nàng ... vì đã thất lạc!

Tối nay nhớ tới hai câu thơ của Thanh Tâm Tuyền, người bạn thân thiết khác của Tô Thùy Yên:

Sẽ chết như sao rơi vào bất tận
Sẽ mãi yêu như giọt nước hân hoan


Và hai câu của anh:

Thắp tạ càn khôn một vô ích
Thắp tạ nhân quần một luyến thương


Sao thấy buồn hiu hắt!

Sg 26/5/2019





Khung Đêm *




(Khung đêm cửa gỗ khép)
K đến vào lúc nửa đêm hay gần sáng?
Chẳng hề gì!
Chỉ biết K đến với vẻ đẹp sắc sảo của loài thú mắt đen nhung.
Như thường lệ, K đến khi hắn làm việc vào những đêm mất ngủ bên gian nhà gỗ và ngồi cách xa trên mảnh chiếu lá, chân co chân duỗi, ngực để trần, căng tròn một màu da nâu sữa, bất động...

K đến vào lúc hắn đang tạt một vạt sơn đỏ tươi cùng mồ hôi trong vắt xuống mặt vải, vung những nhát cọ như những nhát chém, thân xác chẻ đôi, đong đưa như vượn trên khung vải trải ngay giữa nền nhà bóng lạnh...
K không ngạc nhiên trước những nhát cọ sắc gọn, nhưng lạ thay ... vẫn không bật ra âm vang nào, tuyệt nhiên không một tiếng động, chỉ nghe nhịp tim dồn dập gấp rút đuổi thời gian còn tất cả vẫn là khoảng không im lìm, hụt hẫng.
Chất dầu hăng mùi sinh lực hắn vãi trên mặt đất tan thành một vùng khổ hạnh triền miên không dứt.
Và từ xa... K dõi theo những ý tưởng buông rơi thành một vũng đen vô vọng ... cứ ngỡ tuyệt chiêu, nhưng rồi tan biến.
Không thể nào!...
Toàn thân bỏng rát, mạch thái dương căng thẳng.
Bất thần hắn trở cán cọ nhọn hoắt như dao đâm một nhát vào cái vũng đen ấy, rồi liên tiếp, hụt hơi, mệt nhoài...
Hắn bật người đứng dậy, cảm nhận rất rõ chất lỏng trên tay đang từ từ đặc quánh rồi ngả sang màu đỏ bầm.
Màu đỏ của máu...

Nhưng giờ thì K nằm trên mảnh chiếu lá, cặp mắt đen nhung không còn mở nữa với đôi môi vẫn mỉm cười... Đêm vừa hửng sáng nhưng vũng đen không khép lại mà cứ loang ra mãi như niềm đau sót khôn nguôi.

*

(Khung đêm cong màu xanh rêu)
Những năm sống thị thành tôi vẫn mơ có được căn nhà thoáng mát, chẳng cần nguy nga nhưng đủ để chứa vài trăm tác phẩm tôi quí hơn con đẻ từ bấy lâu...
Về đây sung sướng nhất với đồi núi bạt ngàn vây quanh, dân cư hiền lành như mây trắng, mọi gian ác ti tiện ở đời tưởng chừng cứ theo gió mùa tan thành sương khói quanh năm...
Tôi chiếm căn nhà bỏ hoang nửa gạch nửa gỗ ở lưng chừng đồi được hai mùa nắng, dân địa phương gọi là đồi voi phục vì từ dưới lên phải men theo hàng đá tảng màu đồng đen bóng nhẵn, từ xa có dáng đàn voi khổng lồ tiễn rồng bay về trời một thuở hồng hoang lạnh giá.
Dân gian còn cho là đá đẻ và đồn rằng cứ mươi năm lại xuất hiện vài tảng quanh đây, dọc bờ suối men chân đồi và xa hơn nữa rải rác về phía rừng Bằng Lăng tít tắp.
Không biết xác thực hay không nhưng những tảng đá nghìn cân vẫn trơ ra sương gió, cam phận hình hài nặng kiếp với thời gian.


*

(Khung đêm hằn dấu tích)
Nhưng thời gian là dấu tích hằn sâu trên thân xác ngà ngọc của K. Hắn biết, trong cuộc nhân sinh này, không gì tồn tại mãi mãi, hãy say đắm cuồng nhiệt một lần rồi có ra tro bụi cũng đành.
Lần đầu gặp K bên dòng suối xanh róc rách xuyên qua rừng, hắn đã mưu toan chiếm đoạt một vật báu.
Với nhan sắc vừa độ xuân thì kia, sẽ là một tuyệt tác để đời cho riêng hắn.
Một chiều nhiều mây, K nhẹ gót trên thảm cỏ lá, tóc chẩy dài trên vai thấp thoáng hai đầu vú nhỏ hồng. Vóc tiên hạc dạo chơi trong rừng chiều không ngờ có kẻ lạ đang ngắm nhìn từ xa.
Khi chạm mặt nơi dốc suối nàng ngước lên nhìn hắn, ngạc nhiên với đôi mắt đen nhung, mi đậm ướt rồi nhẹ nhàng lách sau những tảng đá... biến mất ...
Chỉ còn bốn bề xào xạc lặng êm, chỉ nghe luồng gió mát thốc lên từ phía suối và tiếng chim đập cánh bay xa ...
Hắn xanh xao tư lự từ dạo ấy, những mơ tưởng gặp lại đôi mắt đen nhung chỉ một lần, một lần thôi cũng thoả. Hắn lân la dò hỏi, nhưng chẳng ai nhớ hay từng gặp một thiếu nữ lạ lùng như thế.
Ròng rã, chiều nào hắn cũng trở lại dốc suối, khắc khoải một làn tóc mây trôi. Mọi người bảo nhau là hắn mê dại cuồng si và với khối tình cháy bỏng gỗ đá cũng phải mềm lòng thương cảm.

*

(Khung đêm mơ cánh chim đại bàng)
Đêm nay là đêm thứ chín.
Chín đêm dài bằng chín thế kỷ trần gian mà sao cứ như chớp mắt.
K lắc đầu thầm bảo tôi đừng đếm nữa, thôi đừng vạch ngấn thời gian lên vách gỗ căn buồng thoang thoảng mùi hoa ngâu, mùi của da thịt nàng.
K trườn người hôn lên mắt, lên má, lên môi để an ủi vỗ về mỗi khi tôi sợ trời lại sáng...
Đêm nay hơi lạnh, ngọn lửa bếp nhấp nhổm toả hơi ấm và rọi sáng những tấm lưng trần đang hối hả yêu nhau, tôi vuốt ve làn da óng mát mịn màng như tơ lụa phủ lên khắp người và ghì lấy từng hơi thở ngọt ngào trên môi...
K choàng cánh tay ôm lấy cổ tôi lật nửa vòng, rướn cong người với đôi mi khép rồi nấc lên đón lấy thứ hạnh phúc thuỷ tinh đang trào dâng... dâng mãi... dâng đầy...
Tôi vùi đầu vào ngực K như con trẻ, áp má lên hai bầu vú êm ái thiếp đi, ngoài hiên hình như gió vẫn rì rào thổi, cơn mưa đầu thu vẫn xối xả lên mái ngói từng hồi...
Trong giấc ngủ chập chờn tôi bỗng thấy mình bay bổng lên cao như chắp cánh, gió vù vù bên tai, ánh lửa bếp dưới kia đang nhỏ lại và xa dần...
Nàng nắm tay tôi bay cao mãi về phía chân trời tím bạc, và rõ ràng, đôi cánh chim đại bàng đang phần phật trong gió, xoải thân đưa tôi qua những khu rừng mênh mông, mênh mông, ngút ngàn...
Choàng tỉnh giấc khi trời sáng.
K đã ra đi từ lúc nào như mọi lần để trở về với hình hài cổ xưa, xa xa có tiếng chim kêu não nề và mùi hoa ngâu vướng vất đâu đây.
Qua khung cửa sổ, rừng mù mờ sương, mưa đêm ướt đẫm cả thung lũng khiến tôi một mình ngậm ngùi nhớ nước mắt K đã giàn giụa suốt đêm qua...
Khi biết tôi đang hoạ bức chân dung cho nàng lần thứ nhất.


*

(Khung đêm trắng ảo ảnh sa mạc)
Trọn một đời bôn ba, chưa bao giờ hắn hao mòn thể xác, bại nhược niềm tin đến thế!
Ngay buổi đầu chạm ánh mắt đen nhung, lòng hắn đã chơi vơi, mơ hồ cảm thấy danh vọng là gió thoảng mây bay, dường như, cả sự nghiệp sáng tác hơn mấy mươi năm cũng chỉ là ảo ảnh không tên giữa sa mạc trắng xoá.
Hắn tiếc thời gian đã vội vàng cướp đi tuổi trẻ tinh khôi và xót xa nhận ra rằng, đã chưa một lần thực sự yêu ai ...
Nhưng K đã trở lại dốc suối một hôm hắn chỉ còn da bọc xương, gục đầu trên phiến đá mê man quên cả đường về, K dìu hắn lên nhà đồi ân cần chăm sóc, mài thân làm bột hoà với nước suối cho uống.
Vài tuần sau hắn mới hồi tỉnh, da dẻ hồng hào và sức khoẻ gần như bình phục.
Hắn vui sướng ôm K vào lòng khi biết nàng chính là chủ nhân của căn nhà nửa gạch nửa gỗ bỏ hoang, hằng đêm ngồi cạnh hắn, tỏ tường mọi nỗi buồn đau như mảnh tâm linh trong suốt từ ngàn năm vọng về...
Rồi hắn yêu K như chưa bao giờ được yêu, làm tình với K như chưa từng được làm tình, quên cả ngày đêm.
Hắn chiều chuộng từng tấc da tấc thịt, nâng niu từ gót chân đến ngọn tóc và mê mẩn nhất, ba ngấn tròn đỏ son như đeo vòng ở cổ chân, khác người.
Có lần hắn gặng hỏi nhưng K cũng chỉ cười.
Trên cõi đời này chắc chắn chẳng còn ai, chỉ còn K và hắn với mùa thu đang đến.

*

(Khung đêm không gian màu hổ phách )
Chỉ còn tôi với nàng và mùa thu rực lửa trên từng ngọn lá.
Thu đến đột ngột lạ kỳ.
Mới hôm qua đồi núi còn xanh rì mà nay đã lung linh vàng đỏ, ửng cả khung trời.
Tôi ngỡ không gian đang thay màu đổi sắc để vui cho cuộc tình dài mãi trăm năm, cho dòng suối xanh chẩy xiết trong tâm hồn và cho những giọt rượu nồng ngấm ngầm say trong từng huyết quản.
Tôi yêu K tha thiết, nhưng K lại chan hoà nước mắt khi tôi nhất định giữ lại nét dung nhan của nàng, để cho đời sau, bằng đầu ngọn bút.
K khóc nhiều cả đêm đến sáng, nhưng rồi cũng nguôi ngoai với vẻ độ lượng, cảm thông, cam chiụ.


*

(Khung đêm hố đen sâu thẳm)
Nhưng giờ thì hắn hiểu, K là hiện thân của chuỗi thời gian đã mất, là tiếng kêu thương của rừng thiêng nguyên thuỷ vọng về, là vẻ đẹp hồn nhiên thơ dại hiển hiện trong mộng tưởng, từng đêm, hắn khát khao vươn tới nét chân thật, nét tuyệt mỹ của con người.
Nhưng hắn không thể giữ được nét dung nhan huyền ảo của đại ngàn hoang vu.
Khi cặp mắt đen nhung đã khép với đôi môi vẫn mỉm cười, hắn biết nàng đã ra đi vĩnh viễn.
Hắn vừa mất đi trong đêm đen điên cuồng một kiếp hồn thạch đá hiển linh.

Hắn đau lòng thương tiếc, rồi nhất quyết nổi lửa đốt căn nhà bỏ hoang cùng toàn bộ tác phẩm mấy mươi năm hết lòng gìn giữ...
Hôm ấy, đất trời màu tro u ám rồi cơn mưa bất thường đổ xuống như thác lũ.
Hắn cõng xác K lao thẳng xuống đồi, biệt tăm vào rừng sâu thăm thẳm.

***

Trên đống tro tàn bên sườn đồi voi phục, ngày nay sừng sững một tảng đá nghìn cân màu đồng đen bóng nhẵn, ba ngấn tròn đỏ son chạy vòng quanh như ba vòng kim cô siết chặt đời người.


Phan Nguyên
Paris 1999 - Saigon 2019
(*Truyện ngắn viết năm 1999. 20 năm sau đọc, sửa lại lần cuối lấy tên "Khung Đêm". Văn bản này xóa bỏ, thay thế những văn bản cũ.)
PN. Sàigon 15/1/2019





















Phỏng vấn


















Mấy câu hỏi với họa sĩ Phan Nguyên



Huỳnh Hữu Ủy
(thực hiện năm 1994)





Huỳnh Hữu Ủy (HHU)- Xin anh cho biết một vài nét về tiểu sử
Phan Nguyên (PN) - Tôi sinh quán Hà Nội, di cư vào Nam năm 54 cùng gia đình, thuở nhỏ học trường Tây, lên đại học theo ban Triết, sang Pháp học sư phạm rồi dạy học. Có thời gian mở trường dạy Pháp văn và làm cố vấn một trung tâm huấn nghiệp tại Paris. Tự lập rất sớm, làm đủ thứ nghề để kiếm sống từ khi còn là sinh viên, và xuyên suốt những giai đoạn này là vẽ, mày mò tự học, là vọc sơn không ngừng.

HHU- Như vậy anh vẽ tranh từ lúc nào?
PN- Con đường đến với hội họa của tôi có phần gay go khổ cực hơn vì không được đào tạo ở trường lớp nào cả. Tự học là chính, thầy của tôi là những bạn bè họa sĩ tây và ta, là sách vở, viện bảo tàng, những cuộc triển lãm quốc tế hàng năm. Có điều tôi thích vẽ và mê tranh từ khi còn nhỏ, ngồi đâu vẽ đấy bạ gì vẽ nấy, đến khi sang Pháp tôi mới được thực sự tiếp cận với hội họa phương tây, được xem tranh các bậc thầy trên thế giới một cách có hệ thống. Đến khoảng những năm 80 tôi mới bắt đầu sáng tác.

HHU- Anh theo đuổi hội họa như một nghề tay trái? anh có đủ thời gian để tập trung cho việc sáng tác hay không?


PN- Nếu hiểu nghề tay phải là nghề kiếm sống, miếng cơm manh áo, thì hội họa là nghề tay trái, nhưng sinh hoạt này từ lâu đã tốn nhiều tim óc nhất của tôi. Hiện nay tôi đang chuyển sang tay phải đề có thể dành tất cả thời giờ cho hội họa và sống bằng những tác phẩm mình làm ra. Hơn nữa, có thời gian để làm tất cả những gì mình muốn rất khó, đặc biệt vẽ tranh lại càng khó hơn, phải rảnh rỗi vài ngày liền, tâm can phải thanh thản, bứt ra được những lo âu phiền toái hằng ngày trong cuộc sống, phải làm việc ở một nơi cố định. Nhưng mình vẫn phải làm vì vẽ là một nhu cầu như ăn, như ngủ, như hơi thở vậy thôi.



HHU- Chắc anh cũng theo dõi các trường phái lớn trên thế giới, vậy tranh của anh chịu ảnh hưởng của trường phái nào?

PN- Vâng, ở Paris tôi có dịp tìm hiểu sâu hơn những giai đoạn phát triển của hội họa, từ Cổ Điển đến Hiện Đại, từ Dã Thú, Biểu Tượng, Ấn Tượng, Siêu Thực, Lập Thể, Trừu tượng và nhiều xu hướng khác hiện nay. Gần như một điều bắt buộc và cần thiết cho những ai muốn sáng tác. Nó giúp cho người họa sĩ biết mình đang đứng ở chỗ nào và đang đi về đâu. Tôi đã thử nhiều bút pháp, chịu nhiều ảnh hưởng ở mỗi lúc khác nhau, thử nghiệm nhiều lối vẽ. Hiện nay theo một số nhà phê bình, tranh của tôi thuộc trường phái Trừu Tượng Trữ Tình với chiêu pháp của nhóm Action Painting. Nói trữ tình là để phân biệt với xu hướng Trừu Tượng Hình Học của Mondrian. Nhưng sáng tác bao giờ cũng là kế thừa, tiếp nối những cái cũ, tìm tòi, cố gắng khai phá những cái mới và qua đó thể hiện bản chất của chính mình một cách tự do, nếu không thì chỉ là sao chép.



HHU- Anh có cho rằng vẽ tranh trừu tượng dễ hơn tranh hiện thực hay không? và khi vẽ anh dựa trên nguồn cảm hứng nào?

PN- Ở đây có hai vấn đề: Vẽ tranh trừu tượng "dễ" và nguồn cảm hứng khi sáng tác... Có thể nói chuyện hàng giờ nhưng tôi xin ngắn gọn như thế này: Vẽ kiểu gì thì vẽ, dễ hay không là do cái tạng của mỗi người. Vẽ tranh trừu tượng tưởng dễ mà không dễ, coi vậy mà không phải vậy, nhiều người nghĩ rằng cứ đổ sơn lên vải rồi bôi lung tung là có trừu tượng. Sự thực, tranh trừu tượng nó có cái nguyên lý của nó trong nhịp điệu, màu sắc, bố cục, nét vẽ v.v....Nó là thơ của không gian, là nhạc không lời, và cái chất thơ nhạc của không gian này cũng không phải đơn giản, dễ cảm nhận, nắm bắt được ngay. Những bậc thầy của phái Lập Thể khi xưa như Braque, Picasso cũng đã đứng trước ngưỡng cửa của Trừu Tượng nhưng phân vân không bước vào, có lẽ vì họ cho rằng, bỏ tất cả hình thể đi thì tranh không còn là tranh nữa. Nhưng hội họa cũng như âm nhạc có nhất thiết phải tượng hình hay không? Câu hỏi này đã được giải quyết từ lâu và tranh trừu tượng đã phát triển như một tất yếu lịch sử của hội họa gần trăm năm nay. Dĩ nhiên cũng phải có cặp mắt khá sành nghệ thuật mới phân biệt được tranh trừu tượng với những mảng màu đổ lên vải mà hồn tranh không có. Mỗi họa sĩ khi vẽ một bức tranh trừu tượng, như ném thêm một nhịp cầu để xem bên kia bờ hiện thực nó là cái gì? thế thôi! Tôi thấy vừa khó lại vừa nguy hiểm, vì không khéo anh có thể trở thành "dễ dãi chủ nghĩa" lúc nào không hay!



HHU- Còn nguồn cảm hứng của anh khi sáng tác?

PN- Giải thích thế nào ?... Thực ra, cảm hứng có thể đến từ nhiều phía, từ không gian ngoại cảnh tác động vào tâm hồn mình, từ những bức xúc nội tâm mà bật ra, từ trực cảm, từ tâm cảm, nhiều khi linh cảm được điều gì thì chụp bắt nó ngay, nó là quá trình đi từ vô thức đến nhận thức, từ độc thoại đến đối thoại. Khi xưa tôi vẽ những gì tôi nhìn thấy, bây giờ tôi vẽ những điều tôi cảm thấy. Khi ngồi trước giá vẽ, tôi không chuẩn bị một ý nghĩ nào cả ngoại trừ sơn cọ phải sẵn bên tầm tay và im lặng tuyệt đối. Khi một tín hiệu nào đó bất chợt rung động tâm can mình, thì màu gọi màu, nét nọ gọi nét kia, không biết đang làm gì nhưng cứ thế tranh nó kéo mình đi, như nói chuyện một mình, như đối thoại với tranh. Có thể kéo dài nhiều ngày và chỉ ngưng khi thực sự thỏa mãn hoặc biết mình không thể làm hơn được nữa. Được một bức tranh đẹp thì vui không tả xiết...

Nhưng ngẫm cho cùng, cái vẽ nó không nhất thiết nằm ở đề tài, ờ trường phái này nọ, hiện thực hay trừu tượng, hữu hình hay vô hình, nó cũng không nằm ở những chất liệu được sử dụng như sơn, vải, gỗ, giấy; tất cả chỉ là cái cớ, là phương tiện phục vụ cái tâm anh có hay không trong động tác vẽ mà thôi ! Được cái tâm ấy đã là hạnh phúc lắm rồi.



HHU- Theo anh thế nào là một bức tranh đẹp?

PN- Cái đẹp thường là một tình cảm chủ quan, tự giác và tự do của mỗi người, nó vô cùng. Nhưng một bức tranh đẹp thường phải có tác dụng làm cho người xem thấy một khoái cảm nào đó, nó tác động trực tiếp vào thị giác, tri giác, trực giác và thỏa mãn những hứng thú tinh thần của người xem. "Cái đẹp là một thế giới ảo nhưng một bức tranh đẹp phải có khả năng đánh thức những gì còn ngủ yên trong tâm hồn và làm rung động lòng người", tôi nhớ có ai đã nói đại khái như thế, vì xem tranh cũng như nghe nhạc, ta cần cảm nhận hơn cần hiểu. Mặt khác, sáng tạo nghệ thuật luôn luôn là một hoạt động chủ quan của nghệ sĩ. Cái đẹp trong tác phẩm chỉ phản ánh những khái niệm đẹp của người làm ra nó. 

"Le laid peut être beau, le jolie... jamais" *

câu này là của Gauguin.



HHU- Nhiều người cảm nhận được tính chất Việt Nam qua những tác phẩm của anh, vậy khi sáng tác, anh có chủ tâm thể hiện tính chất này hay không?

PN- Tôi rất vui khi có ai đó cảm nhận được tính chất ấy, nhưng thú thật tôi không bận tâm mấy, cũng không chú trọng một cách đặc biệt. Nếu có tính chất Việt Nam thì tự nó sẽ hiện ra trong tranh vì tranh cũng là người. Có quan niệm cho rằng phải thể hiện tính chất VN bằng những hình ảnh đầy ắp tình tự quê hương như mẹ bồng con, mẹ nằm võng, áo dài, guốc mộc, chùa chiền đình miếu v.v... Cũng hay, nhưng tôi nghĩ tâm hồn người việt nam rất phong phú, rất đa dạng, đa tầng, đa chiều mà chúng ta cần phải khám phá, khai thác, nó nằm trong từng mạch máu của mỗi người chứ không chỉ ở những biểu tượng ước lệ kia. Tóm lại khi vẽ, tôi không cố tình áp đặt tính chất nào cả. Tranh của tôi chỉ là một sự gợi ý, người xem tranh có thể đến với tất cả hỉ nộ ái ố tham sân si cùng gốc rễ của họ. Tranh vẽ xong, nó không còn là của tôi nữa.



HHU- Anh có dịp về Việt Nam chưa?

PN- Tôi có về một vài lần, để thăm gia đình, bè bạn.



HHU- Nhận xét chung của anh về hội họa Việt Nam như thế nào hiện nay?

PN- Tôi thấy có nhiều họa sĩ tài hoa, kỹ thuật điêu luyện. nhưng có cảm tưởng họ ít tìm tòi cái mới. Có thể vì giao lưu văn hóa còn hạn hẹp, họ ít được ra nước ngoài và ảnh hưởng của nền kinh tế du lịch quá mạnh chăng? (đây chỉ là cảm tưởng qua một vài chuyến đi, do đó có thể không chính xác). Hiện nay ở Việt Nam, họa sĩ sống được, họ vẽ ra tiền (không phải chơi chữ đâu!) Họ sống khá giả hơn trước và tập họp thành những nhóm sáng tác ở khắp ba miền. Mâu thuẫn, đố kỵ nhau cũng nặng nề, nhiều khi chỉ vì ranh giới địa phận, chứ không phải thuần túy nghệ thuật! Nhưng nói chung, hội họa Việt Nam đang có một sức sống rất lớn, vì cái anh vẽ vời được tự do hơn cái anh viết lách. Tôi tin rằng, một vài năm nữa hội hạo Việt Nam đối với thế giới sẽ không là một câu chuyện ngoài lề. Muốn được như vậy, đội ngũ những nhà phê bình nghệ thuật phải mạnh mẽ hơn, người buôn tranh phải làm ăn quy củ hơn, không thật-giả vàng-thau lẫn lộn. Tác phẩm và tác quyền cần được bảo vệ tích cực hơn, nghĩa là dần dà chúng ta phải bắt kịp những tiêu chuẩn quốc tế về mọi phương diện.



HHU- Anh thích tranh của họa sĩ Việt Nam nào nhất?

PN- Những họa sĩ xưa và nay, trong và ngoài nước tôi thích cũng nhiều, mỗi người mỗi vẻ, phong cách bút pháp rất khác nhau. Cho tới nay, tôi vẫn chưa thấy ai vượt qua Nguyễn Phan Chánh với tranh lụa hay Nguyễn Gia Trí với sơn mài, hai vị này vẫn là những đỉnh cao về mặt kỹ thuật truyền thống. Riêng về sơn dầu có tranh của Võ Đình, Lê Bá Đảng, Hồ Hữu Thủ, Đỗ Quang Em, Nguyễn Trung, Đinh Cường, Bửu chỉ, Nguyên Khai v.v... Tối mến cái tài và rất phục cái tâm cái trí cùng nỗ lực của họ đối với hội họa.



HHU- Những họa sĩ khác trên thế giới?

PN- Picabia, Wols, Pollock, Zao Wou Ki, Tapies v.v...



HHU- Anh thích nhà văn nhà thơ Việt Nam nào nhất?

PN- Hiện nay tôi thích cái chất nhân bản trong truyện Nguyễn Huy Thiệp, cái chất khai phá thử nghiệm, cố gắng làm mới văn chương của Phạm Thị Hoài, cái chất nghịch ngợm tàn bạo và trí tưởng tượng phong phú của Trần Vũ. Cả ba đều độc đáo trong thể truyện ngắn và sẽ để lại dấu ấn trong văn học VN. Còn những tác phẩm chói sáng qua lăng kính chính trị một thời thì... một thời rồi thôi. Dĩ nhiên còn nhiều văn tài khác như Võ Phiến, Nguyễn Mộng Giác, Bảo Ninh, v.v... Riêng về thơ tôi vẫn thích Bùi Giáng, Xuân Diệu, Hoàng Cầm và đang tìm cái hay, cái mới lạ, cái chất "hậu hiện đại" ở những nhà thơ trẻ như Chân Phương, Trân Sa, Hoàng Hưng, Khế Iêm, Đỗ Kh.



HHU- Anh có một loạt tranh mang tên "Fractus", anh có thể cho biết tại sao?

PN- Đó là những bức tranh khổ nhỏ bằng hơn bàn tay, vẽ trên giấy những lúc có ít thời giờ, lâu ngày nhìn lại thấy cũng vui, vì chúng là những dấu tích trong một khoảnh khắc nào đó trong cuộc sống của mình, là những cảm xúc rơi rớt nên tôi đặt là "Fractus"(Mảnh vỡ). Nhiều người lầm tưởng là những phác thảo, những esquisse để vẽ lại tranh lớn nhưng không phải. Đấy là những bản chính và duy nhất. Lắm khi tôi yêu những bức tranh khổ nhỏ này hơn cả những tấm lớn hai ba thước.



HHU- Anh đã triển lãm được bao nhiêu lần và có gặp những khó khăn, trở ngại nào?

PN- Tôi bầy tranh rất ít, được vài lần cá nhân, tham dự các salon và triển lãm tập thể thì không nhớ bao nhiêu, còn trở ngại thì có nhiều. Hiện nay ở Pháp cũng như Châu Âu nói chung, nền kinh tế đang xuống dốc, nạn thất nghiệp ngày càng trầm trọng, tâm lý làm ăn rụt rè tính toán rất kỹ, cho nên các chủ galerie cũng ít dám mạo hiểm với nghệ sĩ. Là người buôn bán, họ chỉ bầy tranh khi nắm chắc lợi nhuận trong tay và ngay lập tức chứ không dám đầu tư lâu dài như xưa. Nhưng nếu có tiền anh vẫn có thể bày tranh bất cứ nơi nào và rồi ai xem ai mua? Mặt khác thị trường tranh ảnh ở Pháp rất bảo thủ so với Mỹ hay Nhật Bản. Paris sẻ không còn đóng vai trò tiên phong và ngã tư văn hóa của thế giớ mà là Tokyo hay New York. Nhưng cái khó nhất đối với một họa sĩ sáng tác vẫn là vẽ và tác phẩm, nó là một cuộc tình khó hiểu và đầy cạm bẫy, tốn công tốn của, biết thế nhưng nhiều người vẫn lao vào để "bỏ mạng" cho vui.



HHU- Theo anh phải làm những gì để trở thành họa sĩ?

PN- Phải vẽ thực lòng, phải dám sống chết với hội hạo, không chơi chơi mà chơi thật. Tôi nghĩ không ai "trở thành" nghệ sĩ... mà có "là" nghệ sĩ hay không từ khi lọt lòng mẹ. Nó là bản chất, bản năng trời cho của một con người, ta thường nói cái "máu nghệ sĩ" là vì vậy; và dĩ nhiên, với thời gian, qua học tập, tu luyện, khổ luyện anh mới phát huy được những khả năng trời cho ấy, có vậy thôi.



HHU- Anh có muốn nói thêm điều gì về hội họa hay nghệ thuật nói chung?

PN- Ở thời đại ngày nay, mọi người đều nhận thấy một điều: là nghệ thuật đang trên đà bị "quốc tế hóa". Liệu sẽ có nguy cơ làm giới hạn mọi trí tưởng tượng, nghèo nàn hóa mọi bộ óc sáng tạo, dẫn đến một nền hội họa đồng phục, đơn điệu, na ná như nhau hay không? Và rồi nghệ thuật sẽ đi về đâu? Sự lo âu này có cái lý của nó nhưng tôi nghĩ rằng: nghệ thuật chỉ hiện hữu khi thực sự có những bộ óc sáng tạo, dù ở bất cứ chân trời nào, và một người sáng tạo đích thực bao giờ cũng là một tài năng cá biệt, độc nhất khả dĩ thoát ra được những lề thói thông thường ở thời đại mình sống. Người nghệ sĩ dù muốn hay không, vẫn có một quê hương, gốc rễ cội nguồn, vẫn phải sống trong cõi đời này với tất cả hệ lụy của nó, với những trào lưu cũ mới, với những hoài nghi, thất vọng, mơ ước, sợ hãi của ngày hôm nay và những hy vọng của ngày mai. Hơn nữa, một trường phái hội họa, một trào lưu văn học chỉ là phương cách biểu hiện thực tại sống trong một không gian thời gian nhất định nhưng chắc chắn không ổn định, bất biến vì cuộc sống là sinh động, biến thái không ngừng. Mọi thể chế chính trị rồi cũng sẽ bị thay đổi, mọi nền văn minh đều có thể tiêu vong, mọi hình thái nghệ thuật rồi cũng sẽ suy tàn và sự hiện hữu của chúng ta hôm nay, cũng chỉ là một ánh chớp trong cõi vô cùng.... Nghệ thuật sẽ đi về đâu?... chả biết, chỉ biết còn con người thì còn sáng tạo, còn sáng tạo thì còn nghệ thuật... bài học duy nhất mà nghệ thuật cho tôi là bài học nhân ái.



HHU- Xin cảm ơn họa sĩ Phan Nguyên.





* Tạm dịch: Cái xấu có thể đẹp, cái xinh xinh...(thì) không bao giờ (đẹp).











































Tham khảo thêm về tác giả Phan Nguyên:












Văn Học Việt Nam Hải Ngoại 1975-1995. 
(Đại Nam, California,1995)








Nghệ Thuật Tạo Hình Việt Nam Hiện Đại. 
Huỳnh Hữu Ủy (2010)































Không Gian Huyền Hoặc












Có một bức họa của Phan Nguyên, in lại trong một tạp chí nào đó, tôi được thấy từ lâu và nhớ mãi.

Toàn bức vẽ, màu vàng là chính, một màu vàng lát gừng, đùng đục, nằng nặng. Một hình tượng ở giữa, xoáy lên, ngược chiều kim đồng hồ - nghĩa là cùng chiều với một cơn bão dữ. Sơn vàng có pha trắng và vàng đất sét (ochre) làm thành một chất liệu dày, đặc, câm nín. Nét tung tóe của hình tượng lại chứng tỏ trong đó có một năng lực ngầm, một thứ lửa ngún. Những vết nâu, đỏ, nương theo mảng sơn vàng bị rách nát - bởi cán cọ hay bởi dao vẽ - tạo nên thế quay cuồng của hình tượng trên và trong một nền, một không gian, trống vắng yên tĩnh.


Mãi đến năm 1995, tôi mới thấy lại bức tranh ấy. In trong Tập II của bộ Văn học Việt Nam Hải Ngoại, 1975 - 1995 (Đại Nam, California, 1995).


Và mãi đến bốn năm sau, 1999, tôi mới gặp họa sĩ Phan Nguyên lần đầu tiên ở Paris, Pháp quốc.


Con người dáng dấp điệu nghệ, cung cách đàng hoàng, ăn nói điền đạm ấy đã đem cả dông tố lòng mình dàn trải trên mặt tranh.


Họa phẩm trên được vẽ mười năm trước, 1992, có tên là Xung Động III. Từ đó, Phan Nguyên đi qua nhiều giai đoạn. Giai đoạn nào cũng mang vết tích vật vã, trăn trở, truy lùng. "Xung Động" (Impulsion), Không Gian Huyền Hoặc" (Espace Inconnu), "Mảnh Vụn" (Fractus), chỉ những nhan đề tranh không thôi đã nói lên hành trình tìm kiếm cái "không nắm bắt được".


Trực diện với hiện hữu nhiệm màu, biến hóa khôn lường, người nghệ sĩ không thể không băn khoăn, đau khổ. Tranh Phan Nguyên là tiếng kêu trầm thống của con người trong "không gian huyền hoặc" ấy.


Saint-Exupéry viết trong "Hoàng tử Bé" (Le Petit Prince): "nhà cửa, trăng sao, sa mạc, cái đẹp của chúng là cái vô hình"


Cái vô hình, chính là cái "không nắm bắt được". Đi tìm, và biểu hiện cái vô hình là hạnh phúc vô tận - mà cũng là con đường gian nan vô cùng - của Phan Nguyên. Tôi chỉ còn biết, trong cõi mịt mùng, chúc cho thuyền buồm anh no gió ngoài khơi...





























Xem Tranh Phan Nguyên









Nguyễn Thanh Nhã:
Triển lãm Phan Nguyên, một khám phá









Bạch Thái Quốc:
Rendre Visible









Dương Mạnh Trí:
Xem tranh Phan Nguyên









Hoài Văn: 
Xem Tranh Phan Nguyên









Vidéo trên Youtube
































Epaint







Digital Painting









Sexus


Au commencement  -  In the beginning


























Ý Tưởng Sự Tượng Hình
Tặng họa sĩ đương đại Phan Nguyên


Sexus 60




ngực vú đàn bà lộ trần cổ quái
phập phồng triệu năm huyền bí
dưỡng chất cuồng lưu sôi sục
chờ ngày tự nhiên phụt lửa

đàn ông dương vật lập thể khôi hài
cứng cóng gật đầu ngưỡng vọng cảm xúc
luẩn quẩn trí khôn trừng mắt
xác tín dị bản cuộc đời từ khe hở

những sợi lông xoắn xít mượt mịn
uống giọt thời gian âm âm trỗi dậy
hàng triệu cái đuôi ve vẩy đứt lìa
không có vết thương nào rỉ máu (?)

chạy theo chuỗi lượng tử liên tục lóe sáng
trong đường ống dục sắc trơn trượt
có thể hấp lực tự nhiên cuốn hút rụng cánh
nhiều linh hồn đang bay
phát hiện sự luân chuyển dập dềnh
hai tay với không thể sờ được nụ cười
sự trân mình và rung đùi
dòng dung nham chảy tràn thơm ngát


TN 11/2012



























MỘT LẦN MAE 



tôi thức dậy giữa mùa 
xuân cuồng đãng 
rừng âm vang và núi 
đồi rung chuyển 
đất vỡ ra một tôi trào 
máu họng 
và yêu em. cây trổ lá 
lên trời 
tôi đã thét. đã gào. đầy 
năm tháng đã-cào-đã-cấu hết 
thanh xuân 
nhưng kìa em. đôi mắt 
của thanh âm 
vẫn là âm của hoang vu 
đường đột 
của đất vỡ trong lồn em 
khởi thủy 
của mai kia trinh trắng 
một bên trời. 

Nguyễn Viện
2.2017






















LÁ TÌNH

Luân Hoán

Tặng họa sĩ Phan Nguyên

và đám bạn chưa thể già ST, BP, HĐN,VKĐ, HXS




hiển linh thần hồn diệp
ấm lạnh nguồn sinh tình
huyền bí động dục lạc
mộ địa u u minh

tuyệt đỉnh ngọn hạnh phúc
ý nghĩa cả đời người
tất cả đều qui tụ
âm sắc tình tuyệt vời

bí hiểm tòa kiến trúc
hang ổ hiền hung thần
ẩn hiện trong lồ lộ
giữa cuộc sống thế nhân

từng qua năm bảy núi
từng vượt chín mười sông
một đời thơ hiển thánh
bắt nguồn từ một dòng

vụng về lời ca ngợi
dẫu ngưỡng vọng chí tình
gieo sương ươm từng hạt
thơm nở nụ chủng sinh

gần xa khó nói thật
ú ớ tỏ lòng mình
thâm tạ cõi nhân quả
nôm na chiếc lá tình

đứng bên bờ thanh thoát
thân tâm đầy bụi hôi
nhảy xuống dòng dung tục
quả thật đáng sống đời

Luân Hoán




















































Leonidas

Anh chết giấc trong lần em sắp ứa 
một hư vô hiển lộ bến không bờ 
một hiện thực mơ hồ đang tan rữa 
máu xương này tê buốt đến bơ vơ 
Anh vẫn muốn nói những điều không thể 
Về một cõi LỜI trong thinh lặng 
Mà thanh âm tử khí vẫn vang lừng 
Anh nằm chết trong lần em đã ứa 
hết tinh khôi hệ lụy của muôn trùng 
và anh cạn tinh huyết của vô biên…


Nguyễn Viện 13.3.2017




























































































Femme Infidèle











































Người Đàn Bà Ngoại Tình

Tượng đá 50cm
(thất lạc tại Paris)




























Rue Tournon. Paris 6è. 1973


















Jordan Gallery. London. 1979

















   1983
















Picadilly circus. Paris 1972
















Sài Gòn 1998













Côn Đảo 2014



























































Nhà văn TTNgH vẽ PN










Hs Đinh Cường ghi









Hs Đinh Cường ghi






















Hs Philip Scot ghi









Hs Trịnh Cung ghi












Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ghi









Sơn dầu trên vải của Hs Thanh Trí









Hs Lê Thánh Thư ghi









Hs Lý Trực Sơn ghi









Hs Thanh Trí ghi























Nhà văn Trần Thị NgH ghi













Hs Vũ Hòa ghi














Hs Đức Hòa ghi





















Hs Đặng Dương ghi














Hiện sống và làm việc tại Paris, Hà Nội, Sài Gòn










Xem tranh Phan Nguyên trên mạng










Trở về
























MDTG là một webblog "mở" để mỗi ngày một hoàn thiện, cập nhật sáng tác mới cho từng trang và chỉ có thể hoàn hảo nhờ sự cộng tác của tất cả các tác giả và độc giả.

MDTG xin chân thành cảm ơn sự ủng hộ tinh thần của các văn hữu đã gởi tặng hình ảnh và tư liệu đến webblog từ nhiều năm qua.